T.CFAİHSULNMEVKIÜROYBDZ’ŞÇÂ-1302P,6
 iFSMVÜosyalBmerEntüTkDvdbıAzpg1302uöğcZhK’ş“fYÇçLâ-R”j/56.PH(J)NIŞOUİ
	
   BEYANutezinyazılmsdbhâkuruuuğuu,şuuuouguofuuuuuuuvgfpzguüzçouu.SZK
	
  i ÖZETBuçalışmdAhetMfn’üc,svrcyİ-Ouuzkpç.uççözzcjbguuzğîLâfRââcöcHouucöfczcuöfccÜçcöfcâfââonahtarKelimeler:fcâfCSfâ
	
  iv ABSTRCTInthswork,amedocooofbclofc-OozouygMEf’cocpoofougo.FogpoLâfââwcfcopgwogwofcoujcofozooowucocofwoofougxpgofogwzcocoogooccocpugoffogppocwzoâfââKeywords:fczoozoooPfcccgocpucoogzof
	
  v ÖNSÖZAhmetMiaEfndTürkbyıçsocölfgogş.Gpopçocğf’fîîDouBfîzouuzz,fuguçouuuuîzzcözİ-OuuzozpçGöguuggpuuçccöcHouucöfczcuöfccÜçcöfcLâfRââoÇczcgPofç
	
  vi İÇNDEKLRÖZT.ABSTRCTÖSÖZÇDKLRKISLTMLRxGRŞ1RCÖLÜM6OSMLITILILMDVRDTRCÜMOsmanlımparatorluğu’ndaTercümeHareketleri24ş39KCÖLÜM54HMTMTHTFD’FKRLRVTRCÜMYKLIMI.54hmetMithatfendi’ninatı’yıTanımasıveFikirleri54hmetMithatfendi’ninTercümeaklaımı78ç895ÜÇÜCÜÖLÜM98HMTMTHTFD’TRCÜMKLIMIÇRÇVSDLÂF-RVÂÂTKÜLLÂTIDK
	
  vi SOSYALKVRMLR.9831Letâif-iRivayâtKülliyâtıvehmetMithatEfendi’ninserlerirasındakiKonumu982Letâif-iRivâyât’takiSosyalKavramlar0HİT64C95447SONUÇ5KKÇ58
	
  vi KISALTMLRa.gedıgçnsrgmgçklBzzcctyfbzğ
	
  1GİRŞ AhmetHadiTnpır,EbyÜzMklsZpKfz“oüzş”puuu.uzcğuoupözöçczpzözouuçözÇözzov‘’zgözgççözucuuouuuuBFDçouu“opuufugouççuouozçzöcgpzçzgzuczzözogzççöz-ofuuççfzuczfz”2ozuözouuouooufuuouççzouccSougöcoOcfzuuggzçzoucuçcoup(zp)debiyatÜzerineMakalelerugâirFelsefeDiliKurmakModernFelsefeveilimTerimlerininTürkiye’yeGiriiugâY06
	
  2Bu çalışmnc,TzitFerbyvCuhu’ükszgAMEfdLâf-Râââozç.YzoğoOîoojgçooçouuozguguuoocçzocfoçoç‘cfucouzİçuoç‘fuguoczDzözguözgfuuzgpgçcçpoucoucföoupcuugczSççfçuuöo19zoucgçcpoojfoçoougczfucuuuuÇzzfozcoc
	
  3Edebiyat shınAmMf,uuuurlcğouLâf-Rvââ’kzşç.Hf‘zâcüfu‘çööcfBOcfugouözgozçfzoouuufzİçzgçgouöçJPbSoFufzzÖözfögfTzöoçgpoojoöoczouuzâzuoözugupcfzopzzçgouÖzZÜUDR4zöcgucooucgçcfcçoöcfpuÖzffîgYuzpcczgcuoJ“Ööz”(zu)rabaSevdasıczâuu201544UyanıDevirlerindeTercümeninRolüuŞK
	
  4dönemi vukubula-Eİhsoğu’uBüyCFrF5çışftfc.Aö,gçcfugoTzoOgcçupzouK‘zDö/SoÇ‘cuÜgöpc‘‘ggzfîcgçgöçoçupcppouugouucuççguuu6zouHçç“UcuMpöp:”g1zogfouupgffouç7ougççuuuu‘zouöçpouggçpöçou5ouüyükCihaddanFrenkFodulluunauY99u“‘‘uzö/o‘cu(zuu)TanzimatdebiyatıOsmanlıstanbulu’ndaModerndebiKültüru2044977zou“cupöp”KayıpHalkauPp739
	
  5İsmail Krdıgeçnçş,öffuğçMüycffkupoboBtff-Ovçuhczzfouf.Vöçoouuçöçouççözçougö8’cföugçzGçgpouçzugcouuuTugöçcözgçgopupoffgfouuzougööuçzâfAEfcfzuççopufDbçpcofPH(Ffog–1859)zouupzuzzöugouuufgöfözogöofgöcfgzoczgo“zzpggöggcföçöö”9f8g2679atılılamaDevriTürkdebiyatıugâY0588
	
  6dikat çeğnchusuBıbyüzlmr,z.OMfPş’göogöcovogözcf10DîgööccFouTqçcYuufKcouuuçzGzuzzEfguzuufgögöçouuuf;göouözS-göLbbgözzpçpcfozöpcîöpuuuuuçouuu2ÖzzcofcuuuugfgofouuuzçfHA“oŞÇpcİ:”RogGufz‘3gupfouzguuuuçzggupzoocûçîocgçfz“îffg88g88g88“opcâ!”ulmîratırmalar
	
  7kültrn BaıdşcesiycbgmğçoTz”14göz.“O,çpugöu”5DocözouuocŞvçzg19AMzzSuhPgçou-İff’ocuuuKgççouozâNâçuuuucçzuoufooouuucîfîuuööfoocouuupFuuCfuzçjfpozoooj“o”zoucocçupoouuugzffguucpc6EfuguouuuögözûâccpçcîouucuucHcgöffçzgöooçocpf7öcuffîpffîpoguozpozcz4g5gg307g
	
  8düşnce, tarımvilyshfzfou.18BuöözkouufîğgöcoguubgMuc’İAop“TcH”fzcçc8.yy-10.yyarasındaslamdünyasında,Pehlevice,GrekçeveSüryanice’denArapça’yayapılanaktarımlardır.uoucucögözoözouugö‘u(fz)‘u(gö)EDöouuöçuogöcöHuneyn’ingelitirdiiyöntem,esasmetninsentaksıdıınaçıkıpabartılıbirlafziliktenuzakdurarakyalnızcacümleningenelanlamınıvermeyeyönelikti.19gçp“LczGöz”fg'uzYuczcuRzöccgözgçpçooçfçguoöuöçgcfgöpgccuuOöçgözNucfcp28Kg39uc“c”slamnsiklopedisiuVf5p“czGöz”(z)ouOsmanlılmiveMeslekiCemiyetleriuF987
	
  9Dah evlkitrcümfy,pdşınszuzgçfç.F18’gğoojofbczSözouupoçfcuöuoOcppoçcpçgczouuçfuİpouuuppözggçogugözouuuTGög“fGÖ”gzugouugçcoçBuouzfuzGögfgöuzcogupoâfoczgouuuuopfzMfuzuuguu2uoGögcoçuçoçgfuzcfuzofuuuYouuufözLgozpöçözzgçögZGögfff-guzuufözouuoPuRcouuÇÜzççoçzAbGogçofEfffgufuuuuugözöçcfGög“fGÖ”ilimnameVI04/399Gögg
	
  10Hristyan doklebşoBı’mzT-ouözğhp.Züfczçpvouoçoopuuuo‘zou23KuucuSu“Vzzz”f,oçfogçouuzuuuuuugöİufuouuçGögfgcuzâfoOcfouoFözouuuufguoAlihsanKolcu’nunŞisimliçalımasındaifadeettiiüzere,Tanzimatdevriaydınlarıarasındada,özellikleilktercümedalgasıatlatıldıktansonra,tercümeusulüyleilgiliproblemlergündemegelir.BirçokfarklıgörüündilegetirildiibuevredeOsmanlıedipleritercümeusulükonusundadeiiktekliflerortayaattılar.Butekliflerdenbirincisiharfiyyentercümeusulüdür.Buyönteminkusurvesakıncalarıkısazamandakavranmıveterkedilmitir.kinciusul,anlamınmuhafazaedilipdilinimkanlarıiçindeanlamıifadeyeçalımaktırkiTanzimatdevriiirtercümelerindeçounluklabuyöntemkullanılmıtır.Üçüncümetotiseenzorolanıdır,“anlamınveiirestetiininmuhafazaedilipçevrildiidildekiletafetveselasetinitaımasınaazamidikkatingösterileceimetot”.24GenelhatlarıylabuüçyönteminaırlıklıolarakkullanıldııTanzimatdevrinde‘volapük’ve‘traductionlibre’yöntemlerideyaygınolmamaklabirliktekullanılmaktaydılar.AhmetMithatEfendi,MuallimNaci,AhmetCevdetBey,NecipAsımBey,KemalPaazadeSaid,HüseyinDaniveMehmedCelalgibiisimleruRcouÇeviriÜzerineçzÖzuYp84ocuTürkçe’deatıiiriö5
	
  1tercümelerin nasılıveniçininoktalarındagörüşbelirtenvetartımalaradahilolanisimlerdir.ÇalımanınilerleyenbölümlerindedahatafsilatlıelealınacakolankonuylailgilidönemindetercümemeselesineençokönemverenisimlerdenbiriolarakMuallimNaci’ningörülerineyervererekmeseleyiörnekleyebiliriz.“MuallimNaciveTercüme”isimlimakalesindeFevziyeAbdullahTansal,Naci’ninharfiyyenvemealentercümeyöntemlerinizamanzamankullandığınıbelirtmektedir.Naci,lüzumuoldukçatercihedilenbuyöntemlerdenmealentercümeninterciheayanolduugörüündedir.DouveBatıdillerindentercümeleryapmıolanMuallimNaci’ninFransızca’dankırkdokuztanetercümesibulunduubelirtilmektedir.25HZÜgögzouugçfgogöçouİff-offouucupozuöuçufçFo–ozoffopçöufzou“UcupKöp:”EuSu(ö6/753o)çupgouufçözugu“cougugâucpupugugucu(o)zOcofcuu5zu“ucc”TercümeDergisi4c9440
	
  12Üçüncs, oruuıkletoad:‘Ambizuşî-îfch/oojf.’Eğoyuu‘/ozouuçzzîîfz”6OİpouuuözgvcgcfoojöguupçâçoojpoupoouuZçoopuououuzgo‘uççBuuoççpouczTcgfouc‘gpgçugczçggçopuggööogooojpoucçuuNz‘Çggzouöc‘Yguuouçojzçuguuuçugouçföf“u(FzcJgzcg)cgupçugöz()uufgöoç;()Şzçopupogöugzoug
	
  13düşncesi olar.İkc,goAvup’oumuyzıöhçzbogöt”27BuzuuçpOpoojözouuoğoucu“19Mz”SuPcguöcgucouuuugu–fo-fçouuuuuFzouu“KpH”çfgTzöouöUuöcgfpz8Doçöpözzcouuuzp–ugouçgçouNupuçououçözcfzpçcooojouuuooojfçpocpgugupfczfzuucCuuoojoouç9ZgöIEogRRç“7zTürkiye’deÇadalamauouY978778zoug69“cz:çu”JournalofTurkishStudiesc09
	
  14reptuaı”30 oluşumyönikcüçvzbğod.Osöz,ogupogöofogcoouuuDogçouzgcgç‘’BuofphgöTopuuuoozzöuzoucuçpgöpcoccöözouuouuözzpçözgAuouu“M-İ”ouuouzzpouuuc‘gçgo‘gçözocgçooguöpouupoufçocögçouuZoupuö‘zpupzcofpuougçcuooouugözçIEo“gofCuuRpoooff”(zSP)Translations(Re)shapingofLiteratureandCultureuozçÜY268uou“”Divanu997/
	
  15– genlpad–Btı’grkvmgspiyğbcgöüfgşouugö.Ocghoupcopz,çzouoAMEfâoözouuzâzpozSPH:T,Şp“cfÖzg”özgzou‘couzjugö“cpcggcçzpog”32cz“ögö(ç)()ogz‘çoguuçogöz‘gcçgçöuuou”YugçöfoucuoçcfcççLâf-Râââo“cfÖzg”(zcujgÇfKocuuuÖz)MetninHalleri:Osmanlı’daTelif,Tercümeveerhİu0446g4
	
  16BİRNC ÖLÜM1.OSMALITILILŞMDEVRDTRCÜM“edniytsürklbşaxch’ğguumîıvouug;fouzçpocîuuofuoouwpgg,çpzoupouYuuâöupuuoçpuuuooupg”34fzoupococofö“uogçuguopu;ocuuoucuöcuuou”5ugçöocgçocöcçzögöocofcugçoçcgözöçcgZöopouuç4HUyanıDevirlerindeTercümeninRolüuK205ocuTürkçe’deatıiiriö8
	
  17Tekni almd“trcüh”ğgoyvbşıpsu.İâcçc,özVIXXzçöîâ’oApçf36c(c)ö“ç”upuoCâz(ö255/89)Kâ-Hâ(7578)fcgçc“”“”ucffpBNîFozçoucuî()cfzcEûuMfcc‘cfâcâfîâçgçgöcoojuuufgöucopf7“/çpçgâîojF‘zguöo‘cf(9:80;Oou9975;ç99)ç‘cçuuu8PoooogSwcowbbLwö‘cz‘c‘cguuuuu(cow984)ccugLgbuc“c”slamnsiklopedisiuDfY4987ucg4988couuçf“c”uguuçoucguoz“c”ucz
	
  18Persica mlndbuvytş.(Mk(680)2:444)Bu,EAouTüç()özıh‘c’oz9YzözçSDf-Gâ‘c(c)ç‘cccoçffuzğczoouuu‘couuugogö(9973)”9İâcgçözöözgözOçugugçfg4cfzfoggGgçopçgçouzpgçzûuouo(zopuu)(zu)“uggzuopupopuogu”4ouuug“opözuç(ou)ç(p)çKögîogugçuçîoguuuöçgöçözoooppgöo”49Ccou“Çç“c”“””JournalofTurkishStudies9c4“HfzUuu”JournalofTurkishStudies,4;8/75844uou“z”(zou)OsmanlıMedeniyetiu44uoug4
	
  19Tarih olguıdeğnmktsgşİMycüfc,B-Avupzbçuuözöuoo.uzçupzzâO’gçouocozcougcggouuâîuuçczouzuuoKuçg;opu“”u“ö”g“ÖSf“c”ogöfzgogöfo?fouz“”uu“ö”göcogöuuögöogooojzgöopuu“”“p”ogöçc”43Doöuf“”“ö”gguuuzâöfzgouzgcgçuözgpof“öç”44özouuözguuugcuouoâc8zp0zouVGuzç“PRö4slamveatıuY27744g9
	
  20veya 16.7üzılbimsdrnktgoğ,hçcöouuu”45gBuzç“ooj;q(ö)ou:gooozo;oucAofffzfzzooojoöz–Og;pfooj;()zzzpopgözşcgpgöçzuoupçgçuçooYucouupç’oçozoocopçuLcögçco”4GuzuuçcupfoojffoucgözöuuopufooçzouuuuuuguZöçözİMöcpofozpouu“Höcuc-pççzuzu;ögpgçcfocgzgççgguuözpoj;fuouccgopuuuçgöÜçcuözçofoou;zpçpccçzgâgogoSoouçfözooojppoguouc”4745DGuunancaDüüncerapçaKültürçfŞup4Gug547Gug
	
  21 Tercümhaktlinfszyışouuu.İâcözouuoduğu,MS80’vbzouuuFzouuççgzuzâ‘gouuBuogucouuDoöccâogZupouöâcopgçc“Hçc/çff-z;coofîffzggoçouffguYoz'Pocé'p/ffc'/ffgÖîççuoçcçouuçözçîzou'uAcî'çuççucocpc'pçgcuu;couçzçuçz;çouzupgzööLcgö:ouuupççouupçzccÖçpzoopouözgzcuzzoooouuuÇ'ç
	
  2yartıc k/düşncezml.Buuösi,çvpğçhzouçgçbço;çccözgcuuuİM'özçöçou;çcz”48âcgözouuouu“Hucç-czuçcöz”49u’fYuNîucçougöçpfzîuzuzccgöouu50GâözOTzcçoöguöogâuzuoucâcffguzcSözouuzgogâgzuz8zEîcçopçcpççpçocpogzuAîögçZÜfçfu(Po)offFfooooî(JG)uooouocououRuîu(ppoc)Co(G)goo(uogo)Doguuîg48zou“Gözzc”nlayı,c51949ucg55ucg5
	
  23Yuna felsfgğidmühyrpuzuıgzkştc.515HZÜ,g96-
	
  241. Osmanlıİmparatorluğu’ndaTercümeHareketlerihvşgybuu-ozooogBzözâMzözfuuEADuouufcou,gçâgçççzözcYo“fâgçooçîöâgo”5pouuuuzuouczözgçu“zozogfözuouîouugçopuu”53uzîffîçoöoggçuczouuouuzöopûouggpoouuöuuuouçzgpogöuuöcopuuuâuuugufoopuuzgöucfouçouKogööuo5ou“”(z)CouÇOsmanlıMedeniyetiu055oug
	
  25konumu vesitağçzyrlbc.BöOıMd,houccüfgçfşoçczözof“SçuuzYç”54PofggöİpouuçEooffpDgöoo“îîzf-zç”55gççoopTzçgçâcgcöuuözgâ’guuuucgouçpögpgçfzpozzzupâpopczpözu;IuFuzKuîgufö56ccofopöugouuçözouuZgâgpouuuoîçözouuouuou54Aoug355oug5p“LcHzGöz”(z)ouOsmanlılmiveMeslekiCemiyetleriu19878
	
  26ayırmkszn özgüvelibuccşd.NözCuhutözcğg,ApFöTcB’pcgguuuOgopuz57SPçuuö/zgcou13zgçugup-ogözgçözouuözöpçfçzöuppfufgççu58İpouuözîîföâçâopzEGMYug59KojoöouopuuuuuîîfcççöpÖuzouGogouzouuuofpçcçz0HzzöouooogoffgDougzzouoözouuu57cou“c:xpooofxopcofuuo”I.U.JournalofTranslationStudies;5458“Çfzuu”JournalofTurkishStudies,4;8/777859ouüyükCihaddanFrenkFodulluunau994oug9
	
  27 Madencilk,svştoojrcoğfyıph15.6üzOmB’böggçopouTufİâ-ugzgcgçupououuuougSözouupououo“ffc”gupözouugupoojfzuuupuuzouuuuu“oojçîpojzucfçogçcougguzouuocUöczpouuopöcouofFuuuopuö”GçppoâözggçzgÖCopcuoo7zoZgzcKöEfzoouNoDucözouuouuuçuuopcuugz(o)gAupgçooopcuöcogöuuz(jo)cuguouuouuoug07oug3
	
  28Bu noktadErzuumluİbhiHı’,esMâfâuuuğ.âfâooyöüczuuu“gvgöKopfouşo‘â-âcof”63uugççgöîopoucp”uou”4fzuuuzuâoouu;ufoofzgççugfpupoffgO18zzçzgçgöcof8zgouzzouu“LcöT7YzouuzczffuccöG(oc)ffucözffuRoözzc8zöPzSâuu‘uçç8zçzgcouÜzNcçu(Aîcofg)Cgçu”5Dopgçuguz(7870)pIgöâzcuouofououg4oug5mparatorluunnUzunüzyılıu
	
  29projesin akmtuğı,glçbşI.AhdvŞyüâYuâEf’Bucfuuuouu:1Tczozuuzgö3zö4zo5opc6zNİPuuucgççcpçcgçoSz79Vç7ço(upçgço79)çggcçgfoözucfO“ugpo”7offgözfpouuçzÇMouu“GuKfgogözugpzg”8upgöpoozuufâouuzFîgcopfâRuuLçfââpg-878zDcooGg(ö)ModernTürkiye’deSiyasiDüünceu0478ug4
	
  30Batı’n birüsgçolkuedğş.uo,“m”oOopuuhâvuzyuocçocogouuuçSözouupogözuçooupoPçgögoouuçgMEfİuöfuuuDîugözgçuuuöuczoöcouupgözuuözfcZcofupouuopuuAupKopgouuzzç69Guz1727-ÂuuuuIffçofçoogouu9Yzoucoucogouöögçuuuögg9zggöoçözouuçâ9zopozzoojzgf7uouffuz9oug7oug
	
  31Korlaeçi’n dğmshktf,byıovouopozfouFzcpouAupgözöcuuzguzzgçş.7SîozuçogBMOüpougççpcozzçözouugfzou7uzoç“Pozcİ”ModernTürkiye’deSiyasiDüünce1uY2044
	
  321. OsmanlıİprtouğBşSüecidTGâyözokDv’uubuhuopzçöcçöogZ“oöçfuç,oözçgçoz-opuo”7Ç“zgöooouuupAupfuLc‘uçoöopuocuu”7oçuuuöögzzouuuççopuçözcouuN“opuozupooz”747KslamveatıuMY0797g7874g5
	
  31.2 BatıModernlşmsivOİpuğ’Ek“yöggöübz:Go-RoYhuHguc,öcöpugugoçgupoçopSoöcfuTcgçfupopupoKçuopupuouooöfouAoöcouuuo‘çcuu”75pöoGoooçözouu‘çcoöouçcpouugopuçgopugfffföpouugçözPougçooçuoufgouu76g77çc‘uuczofzgÇgcoc78uugugcouuugpçouuo“çouuou”79gç“D75g77lackthena:Thefro-asiaticRootsofClassicalCivilizationI-IIIugugU98777gIntheDarkPlacesofWisdomRealityfoGouf99978g779g8
	
  34İbrahim dnlegHstyığckTc.Yuuuuuüöçuzv,z’ougoojououfouşuuuuBuugcRoDöp”80uoouuuzAzzPuuWMcNzSuKçpgu“ucgçucçzpggççzoöccçouugçç”81çuuu“oo(opouG)pouug”82öouöczoççocçgçzOÇuug“pouuoogçgçoojföçoçgöpougouppuuuzöoojgzougcuuuoçözouoojuguuz”8pgcçöppouogcuuup8g88WcDünyaTarihiçŞg58g88g8-9
	
  35yaşn döümlerBbTı,OğuvKutsRuhkifcgouö.“fuogouözöcHİ’ugzöpoguuugzS70-1ÜöpzçofoözuzoAzzPuuuupçozpgYouuzg”84ugpouçuuöoojuugou“pguuoucgguuupgpgçgzçgÇuuou;oöcgçguçuguçfouzfzöFoojcpzouooogçzuucoffçuzçöfoööup”8556zgczfoucuupucogfCoffofzgupcfözouuouuuoucuoogöog84WMcNg2585g9
	
  36onu temsilğkabyörd,Tıvzgş.“Aup’RfohüçooogugöOÇoucBup'H-gouXIzouuzcoupzpPpgzoocooçouucopuzuguopuouooogçcouuuugçggoçouczzçouçgozgzfou”8fo1zfö2zuzfoçpKouçuppuuocgö“XVzöcfogoççgçoöfzpcupzoouçcgöXzgçfoçopouoocuöcoozfogupoç”87zzfoozozöccopcöözouuouuuugzCz8JcquWug“fo”İslamnsiklopedisiuDfY0587JcquWugg5
	
  37Cizvtzm, OrodoksluPoeanıügbgupzhpouşoucuoğuu.“156yzBAup’oçuu-ozçggoocg”88çouUuçzoooÇuppİpouoopouuuîîîzgo‘ögpöouuuözMîîcâoojgöçjgupfzîugcgçufuççoRöööözoopozzzozîööou89upcopuupzczouuuugcofîfpoozuözoopguouöuuocofîfoufopzg“zouucujuzouu”90Yoojgfgzgfg88uatılılamaveTürkEdebiyatıugKS288zDcNoModernTürkiye’deSiyasiDüünce(öoGg)u489g949ug
	
  38hızl biryamtoş.Böecvdnzcksuugucğgüçİcççgcîoguo,uuuuozRozpozzuoucu-Aup’oögoucccuuguDoopuuu‘âouçgoojoîfMouçcöuucouopuuçgögço“ööözöcpgçuuuoucouucoçcgöcgoczgouuuugugcoou”919H“ou”ir-TürkDünyasıncelemeleriDergisi:u99420()
	
  391. OsmanlıİprtouğBşSüecidTHkby’özgçfz,Mof-gopuuözzgopuf()92ophp“IoouuzoovfouuuugçcRfocuo‘uuâzgoçzufçczzguo‘”9“zogŞzçzgçcf”94ouuouçzDo8zAupuzuczfçgözö“ugözuzououuouuoczzgupouçz”95opupçzççzouugçfuupouuuouuzzoçopouuöoözçopuuçögpuuuuu“uççopougçoguu;zpgç9mparatorluunEnUzunYüzyılıu049g794g495g5
	
  40Yeniçağ düysıkoşulrumzouuuubuöoot.14zOvâ6-7zuz4zîzoojzfTopzpçöcg;ö,opuuuçfupgöçufgözooopuuuhopuögooppzoououuouo”9Şu“cBâ’Aougözöİpouuoguuuz”97Z“pouRuoöççczucLcuuHuçocuuuoouuuuupgpgpgupuFuoçcEfoppcfDCöçççpug8zucupuucMuîuç7zgo”98ffuzczçgçogöc“ugçGuuu3K89fouuu9g497g2498g4
	
  41ifade ktlınğrouu.Acş,bhsuuffmygovüougoupgpouoçozgggc”99YzggupoppcoTzF’699zKofçfguözçc“ofçOBpgupuç–c-gözgözzcgco”0uöuuo–pf–upDopuufuçoögozfgözögöcuupuûfgözgçoguouuözogouoçu“göpucuzgöogİccfououcucuuuu”czuuçopuuugöuuu99atılılamaDevriTürkEdebiyatıgu25gg
	
  42oluşmasıdr. “Çünkbiyİtvegğ,göpugö;fRö’Aupgöpugö”10îfîuçzugupNcÖTzozucGphf“EzoucçpfBuuuouuogupçfYcfuuzuçfzcpouuoufupçcfç”3Opouu9zguzuogououç“pouufogçgoçzöfzçgögjup(uo)uuocopugzz”4oocouuîîîöoucuoöcÖzupccuuzDcMgMateryalizminTürkiye’yeGirii457cÖTanzimat’tanSonraTürkiye’delimveMantıknlayııKp864g
	
  43harekti dcosylgçşnbımvpüzg.B,18zzâfâzfpçoğu05TcfâoozuuçocoupouuYzouuu“öcouuzouîâpoAupouoçufçfgözâgçopccpcugugçfo‘fzâ’”6CugçIöî7ooçHu77oouöouuM-îu:Dzuuf795îuKfgö7ccououcocuzuuocouuuzöcâuçugupguuözouuuZuögouuggzâ“zuzfzcöoâözuouEâuûfââîâpouuçououucouuÇ5İOg4oug27u“uuuuzoc”stanbulTeknikOkulu1952ıllııu955458
	
  4okutulursa oçocuendimçıoouuâvou.”108şfğg,öîoucpybTzöcöçouuHpphâ-Âouupcc827uuuuACç836up89MŞââo84fgçBuoucuzfcüfzuouccfouuugözGggcouuYucoöcoçİocâRfEfP’îcçouuuuucfgöfpâff“gzcou;gzcfcuU,,î,gçocug9cfouuLogÜzozçuzuzup”98ou“âGuu”OsmanlılmiveMeslekîCemiyetleriuF98759ZUyanıDevirlerindeTercümeninRolüuK44
	
  45İshak HocieDvntrcümlığdyş.FzcLcbouM’ococpp“GpTççopcuz,OuuoufpzçoocEfzzcLqz-zczöcpoçoGpzpucug”10RzcVfPfözfBucugLgbgzcz“AzzzGpcÂçcuuu:Şpoufî(ozouu)Kîç(oc)ouu(og)çoocuucuzcc(f289)ccougoJJouuçc”özûfg“zczçuopucuö‘pozzguo”ZÜg45g45oug43
	
  46Batı’l fikrenşmüvoyzdOsuöhbuu1832uuâTcoouu.AHpfğz,cgçoç89zFoâcucçzououucço“zÂuSfPuocözYgöîgçououzzzfu”“gcgözcgöDîâ-âucöRuç8MouçcEfoczupgçîââucCoououzcçzâooo(N8)cugzâââgpzuuuuug”4uoocgcofpozcouzzgçcccpcuçoçuuuouuugİcöoLu“cuo85îâpXIX.sırTürkdebiyatıTarihiupK084z“c”slamnsiklopedisiuVf54
	
  47Hümâyun tercaıMhdKbûlîEfi’öoğuusuzâuuu.ÖuvkşOouuöuç”15Bö,ouucgçuuug“GpfîcfczgöfgâuuîufRfNâPSugAczogç‘âuffuu”6839oupgögçözououuzfgpçggzgfîîopuoö“Dfûçozouzgöfuzgzc-â(85)Cİ(8)guuugöuuouöuuuîogcgfopûuûöz”782ogouucuFû879uucuUûgzûûzfûûggîçz5zg505Tpg87g
	
  48ve onurilpayşımbt.ABudk’gçsgğüz,FzİhOouogzgzuuuöocuuuGzcöçoggcooooöâ18pzopgpouuçcçoögîfîcofîîîffîçoouuç“Yzfopfoofcâçuugçfupgçouîozpgcföçcg”9ggzfggcouMEfozögçugugouuoppfo“îçcu”20ouuuŞîSuP19zfufzoojoojgfîuîçuuuuo“uöfgpîcfzcç-H(fDog859)ouuuöz”fuzu8ug359ggg87
	
  49dolayıs birtecümokonöğş.Z“MfP’uööz,çTzöug”12fçozçcoHvfgzoçDpg“OgöggcföçEööfçchuuBzcz”3göopuuogöcozzoouuzcfopfffozofu:fuâ-859(VoFéooçog)Afâofog(o)Ââog87(o)(Ço)z(o)KŞYuâfcc876(éo)pzSzâİ88(Rouu)o884zzfJJuo88uo887opC887oo889(éo)âz89(o)N?f89g88g88
	
  50İbrahim Ede.Msu,UûlHkınNutu1893(Dc’)BuöcüöpouğuupgYzöözçouucgyözçfşuufKPFocTqu(862)zzuzvfzf:Su-göLgöocuöpç4cuzçfzçzugggö‘pcggöoçzgoucuuouuuo8CgzzzfVcougouLboc84fouRbzoöAfffözcufozcçfc88uçJözz54Og885g9
	
  51Şinas’ Frızedbytcümlzkgçş.,“LoofRczzzuoçv”26ZPchuouuMoéTouuEc“fc”7NKçğoVoLRPHbcouuzSBçougzçzuoçocpDozuuuzczuCupA(87)ccPVg(873)göcçozczuöcoçoocoPc“875ozz890ououçouçfççucozR(89)ç”8uccuuoLYxözof,cufLDxécoçcçoGuupGuouopuzcÜg47g48gg88
	
  52Ernest Hackl’i,AfdFouLouBüchD.ozybvffççoıcmş19ZğgöVfPgzU-îMoé;TooKpP;NuŞééoLRé;İJuçoCoppéD;uOouzgcpocbDgzczcbocScougocWoucuözopopopçzç30p“P,Gz,ÂâD,,b,R,P,G,bb,1NbgçocozogfouuuzuzcpoöF,Gb,Joopçç”zçoöcuzçzgfîözzçfouç“”oucöocuuöcözgçzocf9gg99Üg4648g48
	
  53Ziya Ülken’tsprfdcou,bucümğıvfîh.GcçcpcczşouöcouçgözçpTzocİâMöcHöccouuucouDopçBzoçOîoppçouRozpozzzgfîcozopupgîcîuguzougAupzgzzöouçocc
	
  54İKNC BÖLÜM2.AHMETMTHTFD’FKRLRVTRCÜMYKLŞIMI1hmetMithatfendi’ninatı’yıTanımasıveFikirlerif,844buuopşügugo89fzouzcSğouuoffçocuuöÇoçoooouoççpufgou-zöGcuçfcfocouufoucgzgözcozçoçgpççfçozouuuoççözfç853854fâfzpçgoucouf859uöcopucouuz86u
	
  5Hafız AğhmetMi’nsbykldvzrüVPşg.BuuzNEf1863zuou84,uuuoTuzRuçuuî0uuZçfçpocDgfFzcÇGczcuOfugocöcuuzçç“”zfugöguuuugzzçf8cgögöSofuçupKzffuf2pzozguçugçöuçouuöçzf87“zfppufopzfçguîopccfuoucp“f”(zİcgcupuUçuu)TanzimatdebiyatıçY587
	
  56karşılmn icsou.KedtpufygövMuhcîoouEâpŞP(ozb)ouoou,f’uBğgcfRooçüDop‘fozofçoouzuuâîzfîfcugc”13çzzâfoouofçcogAöTugöpfzfZâpofçuuugz88zzo89gzuzfog89HfzfçouçzgoçZgzuucczfoİuguu(87)oupzufcF-pXIX.YüzyılTürkdebiyatıTarihiugâ204
	
  57Zenâ adlısriyhtHp’kom.Yocuuoz,zocuğuvçb134MEfuAupöVâPoüOB(Fşou)ouçou“İuzuDoupuuzuocuufoupöpogöuuooucuuuuzpoçofoofçpfcguöocgçuâouuufopâpçpçgouczuouuzouç”5gçougopfopgzofçgufKzuRffouuuogçuâfoucuuzuz-öcoufçSoupuzuouuöuöîfîuuuzözouuuuzîzâîŞzCuçouçffö4Tpg405pg588
	
  58yöneltiğ AhmMa’ıüzDoudörbu“kş”136ouu.Ofs,gçBfouföoouFzîz-ZâvîzpoçouçzggögçpçHçİcgzcçgpçczupfozofpoŞzuCouugözuzözcppczzYuuçzâcEKLRzuzpgççoîoouzuzoçzgçpouuufÇgoPTozNuoSuözp7ffzufzouuuuuzzouuuu87opuööcouguupcgfgçözouupgçouuçcuupouçouuözçg;“uâupouçupöcouuuouatıMedeniyetiKarısındahmetMithatfendiugâ20847pg588
	
  59olduğuna, Avrupîkıyfetmi.sâöcBougöügboopgcpfhogöucuuâTzooM’oouşg”138ouoçgoouuocââuû-couogpçoöogöoçcupöcİugopogccougçucçozzfîîçzugoFzPâCufuuçuugöDfouuuuKzzçougçocÖcgzgzzzgzcçEfözozouzzçgöoHuugççooçozzççzpgö872çugfObgzNâçzcçgzçz8g45
	
  60işlern üzaı.Msy’Fzchfm139At,zbkdğgöcScBâcouuçççEfPzDgçuuDvggzzgzçDuNzzoçcpTpözouugzuopuguYzögzofuzçfpoçfuoçcfuuu4uugzczgpfKOuöouuuffuzugup“İcz”4öçzRuçuöoocîgzfouuufŞuzzö“zçugpog-göâzuuââzââzfuâpâouuâpzzfHbâc9pg424pg44fMenfâu945
	
  61bütn kayeldiruıhzz-şmuu.Bv(âczâosu)zgöğ”42Tp,AM’fguuuöfouuuföçöccözouuu43EffuuufOzYgfzffuupouuojozzpgzouçuoouçpg44âçgçopuucgNKâofîfoDcuöcç“uS”ogzfİâpuçpuuzûuuâzzfugçzöHpözögzzuuozzöpçgöofpuuu454fMenfâu948494pg4044g945pg4445
	
  62Tanpır meslyişukdt;“30M87’Evhp.İbNüuzç‘-ûözgççozçfRoofîğOâKâugHDcçozçozg,ffpLcAzzougcczzf‘Yfbçzgç‘ûözzufFâzPâzofccgöâgöfuzzuâuzuuçogufâzuoâgöâ‘ûözozçâ”14ouBzugouöcfzgcogufzoouupöo87uââVSpçuuzzfoogöooçzogopouzoDG,b,z,googugöCcucuuouç4pg4445
	
  63yerli çocukadsvmşt.ÇızhnfübAMEfRoo’-Kzf“z”gç147Tfğçffocçc,oouoçozâoSNuPVîPBouFRoâçpö48özouuouuYOpçözözzogçIfuguöuugçuuuuopujöpuuouuugö;“zzzçofçozouuuİzçocuupcuuzgçoçocucgçzzuugögzzzcouzuuuz”49Gîgoou“Hc”ufgoougözçopuu–pogo–zg47z“ozgTürkolojiDergisi99548oÜghmetMithatfendi’deÇalımaFikriuf994449g0
	
  64kültr açısndBeviyuşm,jhbcğf.MâçooogfA187uuufuuuuYO’zouuuTpgöupPcpfuufNâKâcpoççzcpçfzouufougco50Sgîfîçouzöcobgzgöçöuogçgçzzzffoucu87RooİuöfgfgzcocgçHfçoççözgofçcIogöfuopuuczcççczfçgoözûgçouucEgfupççuguuözçf5ögoöcfzzpçoo5pg455cgeniTürkdebiyatıTanzimat’tanCumhuriyet’euDgâ27
	
  65 1878yılndaTkvîm-iVeîMtbÂrüğouuAh.zûzf877ÜsİpîçşogcBuEf,OcoojzzF’özzIçoupououufgzgö“fçojfzguguuzpougczçpçoopzggozpcu”52Üc877c878çocoucçîppfpZbHpfçcöoçp53fopoPupoâofzouçougö87778oozouu“ozöçfozuzç”54couzKfgzcuzuögzoî5pg5905pg454pg59
	
  6gazetsin çıkrmybşl.GzzpdMhCvEf,üzcTâ-Hî’pçuÖzzpjouugKçgö;BAupgögfîof1882885uNcğuuâu“özuuöuguâgcçuuucpouzzp”55îGpİçgzouucugugouu5Zfözuuuozûzzpç9zfupoçFözouccfouu“9zzçouuPgöupLoVgogYözöczogu‘‘göupggöuzocu‘z”57zûzuöcooGp55pg5905cgg357“gOf”(zoöou)MerhabayMuharrir!hmetMithatÜzerineletirelazılaruozç59
	
  67değr bism.“DvaşlınAupkyöçüzptphuzç,Gp’”158MBNz-zözgf“NzzGpİugözoojcçoouuucougöpzgöpçofuuuuuîgcögçfîpfoçuouuuuuzuuzu‘upgöçocugpçg‘?Souc?Vcuguu?öçpÖugçTccpcufuuopocgözuu”59Efupzz889ocoŞçKogpuzuöcGpzûouuouugöfuofPgzzçocuçcpupoocçcof0fâooogfözâOzouçc:“zâzgzouuzzzuucpouucouuuzâuzuzöûpgöc‘â58Fg259gg
	
  68oldu ya!Şimestrh’şz.Hbukgvgnâgouğuo-âouuouupcızouBuzûçouuzöuûçouuzzzoAupüzoâzçcûçouuzOuzczzpcogöcââzz”1MEfçfopuuçÜupgoâîfoopuuocuufçuuuuDouopuçgözgögçouuuzopuuuzzuîfî,ouççgö“îzupuzâz;cîupzuzzîouugzfcuuu”2opguzcuuugouöoPToNuufg:“uucoucpçooczzuuİcucââfMenfâ49g34
	
  69Cartise: Ey,Tüklnzızçmuvzdzhgfzbuuuuz?Nuzç.”13AççgöMf’uuouğuuuogDofgözooBgİâözOşuGgogîöözuguoouuoözâccouugçGogçcözouufpopuuuzzföuppppf;îoo-ouucuuuçcgopupuuoguofgögouu4ouçpfzzççöçoçogpuâöcopuzouuuouÖ88885zçcçâHpopgâfzuögooouâouuz89590WJp874KocâcîuucucÇfParis’teirTürkuuuY294Fg7
	
  70zamnd keigşçılrot.EsNzâ-İüDoğpoucuvUûoFîçybçooâM’öçAhÖŞzo“12pfzf,oScHîouuuâ65TöcfoffîîzçÇgzgçöofîîguoRucBuffCPzâzgfouuîÖzgöguozuuuuöçouuo89zcON893fzouczuuYzcöcpz884cgçfuoougzcc885Kâpgög895cûc5g
	
  71Ahmet Mia,kndsvorluygugöüğ“şö”ıfb.ufRf’Tczzfgof:“Ou!Yzöfo!uöâo!zugpuccccBouFuocccocSâou!”6ofopuuocuâopuucupçoguguuçpf“zçpÇfçoâgz”7uupzûupEfuûugoouucuouçzçugufcooougçîffpgojpoojçpozfgouzugfpogfHouözöKgçou8uuucuâcuzçgçuguguzouzgçucçzööçoouffözözGzzçoouffzuzpgouucuözffg77pg4098Zpg593
	
  72gelişmr takpsnö-youuz.Egü,Mhfd’ffogDğcızbTHâzugSC1887ffîuczzA“‘zçfcouuoucuouuuouuzcuu‘zouuuf‘ŞupçuuNzBouçouuuuvgözOuugöuuzuzffouuuöffz‘puu”69Gçffîouögofoç888zoucçupzzcupgç888uogçuopçuçuocogçzczçKogzûgzz89oucopuffouugouugöuuuoucofpçÖ89N?zffuuİçouuuzözouooPuzouPz9cgg7
	
  73Budî’yi 1890senazmıştr.“MülbkhçoğHuc”7fAEf,Ivââ98ouDâfuâzîâuâgffgFîoâföçouu28Kâu-9gcpzgçfzCzîfoufffözguuuuouougözouTzguuuu7ouuuguOgoucouuuuguzcouuözcuufgözogfcuooouguzçffözuuuuu“o896zc'‘Sİzzuupzouçgcpuuocçcçozfzfgçzggozögöooöc'ouog7cgg77gçz
	
  74Ahlak yönüdeismvçtîgrçz.”172MEf’bışîozK“gu”73pou:H–870Lâf-Rââ(5p)–8789âuSİç874ooPo874ç–874zâuup874DcGuuNOu–874ZâFâ–875YzB–875oc875âuâf–875fâ876T–87î–877Çg877f–877Üâp–877Ic878C–878“u”(,uâVuâ)878–879âu88–887“f”slamnsiklopedisiuf9897Muharrir,Şair,dib(zz)uc994
	
  75Karnvl –188HeüzOYişıd-88AcâbÂm–882D–88Vh!88Mf–883fyukuf–88utu(uNc)–884FsBcuSâ–884Çguâ–884Öz884o0uİu–874ECâ–884â–884f885âTgâ–885885copu’–887u–877Gç–887(uL:)ÖUzuuğu–887(u)–887(u)uf–887(u4)–887(u5)fzâ–887(u6)–887(u7)o–887(u89)z–887(u)â–887(u)888u–888(u)zâ–888(u)
	
  76Arnavutl-Soyo 1888DemiBhuİkşfıEs–888FRouoo888HduMo–888T–889(ubL:4)fâ–889(u5)g–889(u)GücKzu–889P’30uî–89ââîzâ–89U–89â–89(u7)up–89(u8)up–89(u9)âzâ–89(u2)upCâ89uV89N?–89â–89Z–89“up”89(uffzoocğuzz)ââ–89âââ89(Â)89Şzuoço–89–89uuO89upuufg–894âu894z–(öc895,8979)fff–895
	
  7Said BeyfnHzrtlCvp–1896“EmZo’ıNçOkuou?”Mû-89Göü–89P–898Aâş898sâuğ898ÇocuâUzRuh–899bÜzuuVzf–899–899Jö90
	
  782. AhmetMithatEfendi’ninTercümeYaklaşımı“csuybvupğozâcâuoâ-uuOzÇupgç,öpçozâouuuc”174İHzupççgöczfçupçoçfcpoFîîuuuföçofuBçCçKbçfu“885zgçcoz̧guç”75“fcugçupz”76“fzuc”77Dfçf“âc”uçou“z”opçZzâcfzgpoojçouuupuuczgçgçoougc74f“u”kiHud’akâr(LâfRâç)uÂ89375ç“ugouo?”KırkmbarI.Ciltu980897ç“SuG”uÜlkeu98577ç“p”Maaradakileru987
	
  79 ÇalışmnevkiböürdzhouzuAtM’göz.“Yğzçgyszz;ugçcpfçouuuİuugözç,opzouuuözçouguc”178GugöupocçpBggfoEfuuouuâ-OgpzDoucjoözgâcgccj“FarsedebiyatındanyapılmıçevirileriinceleyenAnjaPistor-Hatam179,bukonudabizeilginçipuçlarısunmaktadır.FarsçayıyeterinceiyibilmelerineramenTürkairvemütercimlerinbueserleriOsmanlıcayatercümeetmesininnedenleriniaratıranyazar,yaptııaratırmanınsonucundaçevirilerinkelimesikelimesineyapılmadıısonucunavarmıtır.Bununyerineçevirmenindahaçoköneçıkardııhusus,kaynakmetninkaynakkültürdekiilevinielealdıktansonra,aynıilevihedefkültürdedesalayabilecekformdayenibirmetinortayaçıkarmaktır.Hatambunoktadanyolaçıkarak,Farsça’danTürkçe’yeyapılantercümelerinbüyükçounluunundillerarasıyenidenyazımolaraktanımlanabileceisonucunavarmıtır.”18078GuunancaDüüncerapçaKültür(çLfŞ)up23979jo“ofo:RwgxfoSjuoo”ssaysonOttomanCivilization:ProceedingsoftheXIIthCongressoftheComitéInternationald’tudesPré-OttomanesetOttomanes,Praha,1996gcofccofzcpucu99858oç“czöîc”TürkiyeratırrmalarıLiteratürDergisi485
	
  80Haşim KoççalımasındabirçokbakaakademisyenleberaberzikrettiğiZehraToska’nındameseleyielealdıındanbahisleüc,ApvFgopuuuuöz.ogö“cfçoçoççzuççozoucuîzg”18MoözouuoözgîzzggOgcö82zfgözgfSözouujcoözgzzccgöfzg“puçûu/zjgöNzçuuuguoouuuBuuuuzçzpççözgözpc83uuzİâözŞf-îccçccgöj8o“YögEzcDzcö?”TU,gâLcXXIV968Ccou“c‘Ç”gpouzu“Po‘cuufouuuuupoczoucpögöfgöuözpgzoucuzgoggö;u‘o”(“ocz:uuouocppcofoocpuwofoRcoooo”CrossculturalTransgressions,ResearchModelsinTranslationStudiesIIHistoricalandIdeologicalIssues(z)ocopo4)çg8SerpilBac,“FromTranslatedWorktoTranslatedImage:TheIllustratedŞehnâme-iTürkîCopies,”q2000,c.XVII,s.162-176.
	
  81kendi görsluyumuhaütooı.”84AMEfgccğçgçccbouuzûuuöpçcjpşBupöfvçoözcjogTzçzuocpgoçzuuzzCuuöîoopu,9zOçuuouu888-889bözouuzopuugcöZufzgopuugYzogfocugzbpupöouugögöouuuŞS’90zbFR9bKöpzâo93bİNc9992bDçuöp9bH9bguuöcçözouufgçuuuuçugopuuzzz8584oçg5485gçzcouocouoPc:g“o”()ccofxoucoLoo(öoöîGÇ(c)
	
  82Edebî tarışmlnvgyüçhizsk-couugö.Toucçzc,ççouucopgğ186ouucpcjzözouuouufuuoAOcgcjogCuuoöcfozpççBuugoupougzgöccugcpçgözgRöuzcp“ç”uuuuDcouzûçuözuöçcjoöouucuuçfuogzocpuouuugup87ÜUguY)ooz8IgÖÇeviriirSüreçtir...aÇeviribilimİuc99987couFocouoPc:g“o”()ccofxoucoLoo(ö’oöîG(c)Mgu)ooz8
	
  832.1 KlasikerTtışmİçndAhMEf’ouvcüYzö,CDcoğuufy889zçzgpFgbOço“c”zg–up-öBuçoçzgupçouccgcçzöoçugö897uuu“”ozfco9zcjuguzouoçcö“o”“o”gçgöouu89cooouu“Uzuözzuuuoucuçoî‘zp“c”oup‘çzouuugöçzouuccpfcofozöc88cou“c‘Ç”TU/JTS/I09789couuuugçuz:“u()zgçoooououoLgcou(Ö64)‘x‘z‘ouugJo(7)çf‘öz‘zuou(coçczRoo997)zugçzcczpuç‘zö9zouuuöouuu”uuucoucjöpözgfuuuo
	
  84olmayn buetir,k(z)dsüoupocğıo.”190“Ovz897Auoşögzguöâz9zouTcögçoouuuupâçouu897‘D’ggKouu9zouchocöpcoczMo-Hî,û,İgögzcuCpŞNcpRSGzPzîB(Lî)”95E897“âââ”z“cc897gpçouucouççgçouuuözgâçozz''öözâzocgöpuçuçougö"göc"ââzçpcoouuçcopou”929alihaPaker,“The1897‘ClassicsDebate’AsaFocusforExaminingChangeinOttomanConceptionsofTranslation”,,TheoHermans(yay.),Manchester:St.Jerome,2006,c.II,s.325-348.9cou“9Yzou‘c”TU7/59zp“(gçö)”p//gu/g//85/7pf7
	
  85Mitha Efend’yzısmlKâpşzSîBG-TrcüDğc.GD,î1890899ppofouvöpckfouzbçAzcoöçzcîupczouçgouuuuuopuuözgçöcçuuoouçgözouçgçupî“ZozââPoujââuâozâ‘âogö‘îâczcââîuuuuuöcö”93fccocgugupfczc“ouuzuuuöçgöouzuccoçcpcfccoçouucugugözöuuuuuFggöçoocgöcozpgojfocgfuouzcf‘cçpouccâ‘uo‘pîzouuuOgöczuu‘z‘zuzGögfccçuouucufouufçooç9Rzpg68
	
  86bilgenm vArupadytöTükouucusuıcogöğ.”194hMEf’ocofoog,zpoşgöSözouupHpçouuçp9pç“fçcöuuuözofçBuoooczçCOcFuVcougoXopufZoPouKocfuçuccocözguzuoc”95zpcçcouuzzûupîfîçopuuocjcçpöözoözgoçppççzcugLupN?!İcuoçzouuuzuçouff9â-ââzgçouuzâuuu94zGöç“fÇ”KüllerindenDoannkaugâY209995p19.sırTürkdebiyatıTarihiup459ugedametmi?Heyhat!fu8889
	
  87Cid’ler, AnomaquRooJutğsygükoıhçozbucpvöcçouguuş.Mzo6E1897“İâ-â”DcouzûgzçççöçYz“z‘fââouç‘ââoug:‘cz‘âouHff97Ggcuupuöcöouuuuugö”98KzouözzBzzouocuuçzöuuupuuccgççözooou9zOîfîcjoçfzÇçcLwcVuTIofo(Göz)ç“cçuççög”99ocj97“ââMalumât89798coug599wcu“Sgofo”TheInvisibilityofTranslator(zo)ooNwoougougccopofou99824044
	
  8Osmanlı topuuiçğrkoşud;“hfye/,vbüz”20DNcA1893Kpfcu.Bcîc/fcugugupcucuoçgTcoougugoczucpfcjöjcjojözgouuİcögouuözgÜçcjzocgzcujojouuöcjojcozM’göâouocöouâccczpcjöpçufzöugupâccouucjugucjpccpçouzouçzzouçouuuuucccucujuguouçgugupuuCcoug7
	
  89getirmyck oldabcüpısnoşoğf.201“TcvzöouugçgzözcMhRf’Öozf98‘Hz-âçCâçââââöözcöf,ApçFçzcpc‘fc‘öufoucucgö”fzzoç“”öçpİ“”ouu;ojuzzcö“zu”zOjouczzouugÜçcöojöDööcSffNzûcucouuçöugup;fâzfcö“gzçczuçuuucuuuuçâzâEcâoucocfuffâuocouuââfufzuucâpâçcouuzuuöcgöuugçcouçufucz”3pfzpfgoucŞöyleBöyleu885cougffzî“cz”Malumât69
	
  90tercüm sajilnokıdycfoğf.BubAhM,EzzTvfRoo’pPuKoccÜçYzupzûfcfc“ucş”ouuuuuocfcÜzc“çuocuofuuzuo-zzzâç”24cuöoouöçouf/couuuufouçg“îH”uu;“İoîgöpfouugâzgpuâcâpcoogöppââzgfgözuucouzçooczâzocuuuuuzouu”5fzç/fccjçoocoöçözcîgouug“‘cfofuöojzözföouuucujuc‘cuzczop4uocÜçüzlüKarıçfzzfu18775f“î”Müahedât(zFzGöç)uDgâ39
	
  91de bustrajinojlşımgouu.BuMh,okuuojyöç;‘’pc‘ü-cöOgö‘cojgucöuövğDoöjogö”206AzjccööouKoucözföupçzgç“T9YzoucöföSöou‘‘zgöâp‘ggöcjogczg‘gugöogözuuzg‘cjooöcuuugöçuuc‘oço‘gco”7“öâpçoîzg‘cjogguczgouuuuugöuzçogucopuggögooCcoug7coug
	
  92‘ilertc’ bşvyükmsd.MhaıncuuğuöcSHcöözf”08AöOopupçöRoupoopuuggupocEfîfzcöc“,îf”uLâ-RDKzgöçg“BuouzouufâufccgougzouuuuFouuoubîbouzzYzofzuozçoçuuuuouuuzöuuzZzfofâbbbzbz!çfuczouuâîuozçfuccuou”9“uouuöozczfpoöcçzuzöo“c”“îoâf”göouzcc“î”z8Ccoug59f“poz”(zzGöçÇ)Letâif-iRivâyâtİu1593
	
  93kuvetlidr.”210 FahAuğŞmsnS’K-Tüîıöz“b”y,öşçîYöDzzföpBooç“MâöozözzHâözbözzöâzouuu‘îug;öououuzçouubözgzcpö‘îöguâöpgpzööçpz‘îözö‘îuff:‘îoâfİfööoöcgoouu‘fouuuzozzu‘îâöcouuzö;fçcouuuczzzööpuuuou”ZouuufEfcç–zçjocIgÖgçJV‘opouöcjöfcou“LfRâCTürkDilivedebiyatıDergisic/X44ug444ug4445
	
  94değrlnibc kaıtmsş.Sopo’uöu;“HöyçogcvPçoçç,ücfgççEçcuçhgçucopçuçöÇ;cö”213“VopouöMçzççocouuucççouuucuguoögöouz”4JASkoposTheoryofTransation(SomerguementsForandgainst)g:XcoX-g99654IBÖ“cf”MerhabayMuharrir!hmetMithatÜzerineletirelYazılarİuozç045
	
  952. AhmetMiaEfnd’TrcüslYzıkyboucçoşofcouBğpvzuufZz,cocfocjgöooccIg-Öooç15zûçcofu:Kç–878FRxçâzoS–889FriedrichvonFlotowg–88–zoz–894–zoo–88–zogçz–887–HcooD–880OktaveFeuilletCu–893–zoÇfİ–886–gz–88–zo5g“uoofocpofqucLooffgucPpc”ooz99cpÜ
	
  96Diplomaı Kz–1889–kMyGbrenGüh–882-CharlesMerouvelGö–87–Yzo.Htİd’–893–FzgzouuşA–88–PuocOğÇ–887–LGP(B)of–880AlexandreDumasFilsuuEf–885GeorgesPradelfuz–88–zoNp–878–zf?!–888EmileAugier–884EmileGaboriaupz–887LeondeTensouç–88EmileRichebourgSuu–89OktaveFeuilletŞ–889–zcf–89PierreCorneilleÜçz–877–uoc
	
  97Udolf Hisarı–1889-AnnRadcliffe
	
  98ÜÇÜNCÜ BÖLÜM3.AHMETMİTHTFD’TRCÜMYKLŞIMIÇRÇVSDLTÂF-RVÂÂTKÜLLTIDKSOSLKVRMLR1LetÂif-iRivayâtKülliyâtıvehmetMithatfendi’ninserlerirasındakiKonumu“Letaif-iRivayât,AhmetMithatEfendi’nin1870-1894yıllarıarasındaneşrettiğiyirmibekitaptanotuzhikâyeveromandanmeydanagelenkülliyatınortakadıdır.Letaid-iRivayât’ındördüncücüz’ününbaındayeralan‘Kariîn-iKiramaSuret-iMahsusadaTeekkür’balıklıyazıdayazarınbelirttiinegöre,buseriaslındaüçkitaptanmeydanagelecekekildedüünülmü,fakatbuüçkitaptayeralanhikâyelerinilgigörmesiüzerineyazarbakaadlarlavemüstakilolarakneredeceieserlerinideLetaif-iRivayâtüstbalııaltındayayımlamıtır.DolayısıylaLetâif-iRivâyâtortakadıbueserlerinortakbirtemaveyadüünceetrafındakalemealınmıolduuanlamınagelmemektedir.”216Letâif-iRivayâtserisindekihikayeleri,“AhmetMithatEfendi’ninyineaynıyıllardamüstakilolarakyayımladııromanlardanfarklıkılan,belkihacimitibariyledahakısaeserlerolularıdır.çlerindehacmi,kurgusuvezenginkiikadrosuveyakiileringenibirçerçevedeveriliiileromanolarakdeerlendirilebilecekeserlerdebulunmaklabirlikte,bunlarınçounu‘büyükhikaye’kategorisinekoyabiliriz.Buhikâyelerinçou,konusunubizimhayatımızdanalmaklabirlikteiçlerindekonusuFransa’dageçenvedolayısıylakiikadrosuyabancılardanoluanlardabulunmaktadır.Külliyâtınyedincikitabıisebirtiyatroeseridir.”217SondevirOsmanlıyazarvedüünürleriiçinBatıilegerçekleentahripkârvetehditkârkarılamanıntesirleriniizaleedebilmekadınatakınılantavırlarçeitlizGöç“âfââ”(zzGöç)Letâif-iRivâyâtuX7zGöçgX
	
  9olmasına rağmenortaklaşılannoktalardanbirisi,Batı’nınmetinleriniihataedebilmegayretiolmutur.AhmetMithatEfendi’nindedahilolduubugayretkeçabasonucundabirçokyenisosyalkavramOsmanlıdüünürlerininyazılarındarastlanırhalegelmitir.Bunlarınçouiçerikleribakalamayabalayaneskisosyalkavramlardır.Çalımanınbaındadaifadeedildiiüzerebizbugrupsosyalkavramlaradevirmekavramlardemeyitercihetmekteyiz.ZirazatenkullanımdaolankavramlarınBatı’lıbirtakımiçeriklereldeetmelerisonucuyenilenmesisözkonusuolmutur.JohannStrauss’untespitleriyle,Osmanlıca18.yüzyıldanitibarenyenikavramlarıifadeedebilirhaldeydi.Özelliklesiyasîterminolojialanındayüzyıllarboyusürentemassonucundadetaylandırılmıbirsözdaarcııolumutur.AvrupadillerindeüretilecekyeniterimleriçinLatinceveGrekçe’denalınanyardım,OsmanlıcaterimlersözkonusuolduundaArapçaveFarsça’danalınmıtır.Osmanlıdüünürlerialıntılamayapılırkenüretkenkonumdabulunmulardır.218Letâif-iRivâyâtserisindedekendisinigösterenyenikavramlar,AhmetMithat’ınkalemindekendikültürvedilininhamuruylakarılarakmuhatapkitleninanlayabileceivehazmedebileceibirformasokulmulardır.AhmetMithat’ınyazarlıktecrübesininilkörneklerindenolarakLetâif-iRivâyâtiçindekihikâyelerdeyeralançeitlikavramların,yazarıntercümeyaklaımıbakımındandeerlendirilmesineçalıılacaktır.Zirametinleriçindeyeralankavramlarelealınıbiçimleribakımından,AhmetMithat’ınçalımaboyuncazikredilenözgüntercümeyaklaımınıörneklerniteliktedirler.8HKoçg356
	
  10 3.2.Letâif-iRivâyât’takiSosyalKavramlarHüEŞdn9ıbuTîözçşh,“öopâoâzâ;z”o“özg‘ouo‘zğzu‘ogö;‘öofougB‘;ogöo;;zgugö‘öof”9“Aczçözugzouuuİc'oc'c'uzuu”ççfffîo“pgö‘oufçgug”“u''gçz‘f(ö)f(/78)c‘öuugç(/5)'çocuuuuföo9CgzÇu“ÜzD”FıratÜniversitesilahiyatFakültesiDergisi:7Muf“”slamnsiklopedisiuVfY5ufcg5
	
  10anlmdki türevsıçgç.”2“Bh,ufffpyg-oğuçoubşgöFguçofogöİSçözouufoouc‘ffouuupgco’uuzfgözgcöouzuçGzzfAcGzzufguço‘uuuuuu:‘Kzzuu”3“Tf'oooj‘fzugçözgu'M'ugç”4“'çouçöuooözguuucuuofgöç‘cö‘foözgfp”5“‘NfuuuuuufufuR'özö‘uuöoufÇcg5ufcg54ufcg55ufcg5
	
  102madelr inkhgbgücouztsuuış.DğfygçA'uuBöc,pvcoİ'uuuouocuuuf”6“GufgfzouçGzzouu’‘uû-î‘Hucâö‘:Ru(7/85)uugçouuuGzzuuuu()gçuuuuuuuuuu”7“Köuuöooupouuf”8“ööözpçopuouuzuuouuözgouu'ouugouuçîözgff789Fz'TzööcoçugöXVIzOözguçîouuNçcc'‘ç‘zçzuzMuöözgfzgXXzuöpçofzououuufÇcg537ufcg548ufcg54
	
  103dergi vgaztlçıkmş,puuuu.”29Hüyfn9zhboB’uğguguççpcsAMççözooofozİâfJPfg“ouucuocç”oEfo“”föfçgöDog“-cî”özâââçouuzogçouuzfpoçuzopgöFfözouuouuSCuuuçuu“ffî(î)oçoouuuö‘ufg‘fgöpofözpuözgöYuuouocfuffgögöppz“cf”çogöguouuûçouuzuo‘pup()ooLu“ç”of9ufÇcg54J“RfNuuçOçTçoc”MerhabayMuharrir!hmetMithatÜzerineletirelazılaruozç64
	
  104Luther’in dlakıoyomğf.”23ScopuvVogbBüşfooçfozofousç“-fâ”çzouAMfuz,“âc”oçcfffuffouuöuzgcgçuuozofoİâ“zczozZofoupozcpfczçoöâfocçoâco”Özpzgcgç“‘ff(c)ff‘ffouuççzpffozcopuoouuffcofWfuoDcpozzoczuooupg;ocHuKouzcouuucczçffRöpozffuöffEfzTuöo‘ffo”4ufGö“fC”.Ü.TürkiyâtratırmalarıDergisi(TD),44zuu7fGög7fGög744fGög79
	
  105fikrî gelşmndytasvüığççgz.AhMOcoojuuuççfîzDöoouçbouÜ-İâpc“uUâ”öözzcoojuuç,‘’fâgö;öföfTgöuuöo(î)(î)oçEfu‘uuuu(g)oBuouuup‘‘”235zfcjfgöuuouuoçoouuucpguguuopoççgöuuouuçuouzöcouuouuHozöögcuouugzgcgçuooKz–ufîccozçLRçouuuu1870yılındayazılanbirincikitabınikincihikayesiiseEsaret’tir.KonusuadıylaaynıolanhikâyedeAhmetMithat,devrinenyaygınilenen5uç“fpz”TurkishStudies7/846
	
  106konularından olanesaretveolumsuzluklarındanbahseder.Hikâye,Tanzimatdönemiedebîsöylemiiçindeesaretkonusunuelealmışolanilkeserdir.E’inkonusuikiköleninetrafındadöner.ZeynelBeyadındabirOsmanlıefendisi,küçükkensatınaldığıFatinveFitnatismindeikiköleyievindeeitipyetitir.BüyüdüklerindebuikiköleyibirbirleriyleevlendirirZeynelBey.KüçükyataKafkasya’dangetirilmiolanbuçocuklarevlendiklerigecebirbirlerininkardeiolduklarınıörenirler.Bugerçekkarısındaintiharederekhayatlarınasonverirler.Hikâyeesaretinyolaçtııbüyükbirtrajediyisergilemektedir.HikâyeninelealdıımeselelerdenbirdieriiseZeynelBey’inahsındaelealınan,gelenekselevlilikkurumuvekadınların“pençe-itagallübü”236ndenazâdevehürolmakmeselesidir.ZeynelBeymuhtemelbirevlilikhalindemecburkalacaıeinehesapvermekzorunluluundanözgürolmasındanmemnunekildeyaamaktadır.“...evegelmediimgecelerneredekaldıımıvegeceyinasılgeçirdiimiistintakgibibirbelâ-yımübremaltındadeildim.”237diyerekZeynelBeybekârlıkhürriyetikarısındakimemnuniyetinidilegetirir.ValidevekızkardeiyleyaayanZeynelBeyotuzbeyalarındaherikisinidekaybettiktensonrabirmüddetdahayalnızyaadıınıifadeiçin,“...gayetsadevebireviçindekadınlarınhevayicinibi’t-tevsiyememnuniyetlerinicelpedebilmekgibiaırbirbelâdanazadeolarakyaadım...”238sözlerinisarfeyler.ZeynelBey’inmezkûryaklaımıgelenekselevlilikvekadınlıktasavvurukarısındakitutumudolayısıylagelimigörünmektedir.SözkonusualgıtarzınaramenZeynelBey,evdekisessizliedahafazladayanamayıp,“vücudumuzfamilyaveıyaldadaavevelvelesinealımıolduundanmıdırnedir”239eklindedebiraçıklamayaparakodalıkedinmeyolunagitmitir.Ardındandaesaretesıcakbakmadıındancariyesiniazadedipkendisiyleevlenir.FakatevlendiicariyesiazadolduuhaldezihnenesarettenkurtulamadıındanZeynelBey’inheristediiniyapmaktadır.BudurumZeynelBey’inevliliktenmemnunolmasınıberaberindeMf“”(zzGöçÇ)Letâif-iRivâyâtİuY7f“”g8f“”g9f“”g
	
  107getirse decariyeninbudurumdankurtulamayışıbirmeseleolarakzihnindedir.Yaniyazarbusözlerleiçselletirilmihaldekiesaretindemutlulukgetirmeyeceğiyönündekikanaatinidillendirmiolur.HikâyeninilerleyenkısımlarındaFatinveFitnat’ınsohbetleriarasındadilegetirdiklerifikirleriAhmetMithat’ınhürriyetkavramınaverdiiönemiveesaretkarısındakikonumununetletirmektedir.İkigençbirbirlerineolansevgileriniitirafetmelerininardındanFitnatFatiniçinkendisinifedaedeceindenbahseder.BununüzerineFatin,“Sensanamalikmisinki,senibanafedaediyorsun?”240diyerekesaretlerininderecesiniFitnat’abirkeredahahatırlatır.BusohbetesnasındaFatin’indilegetirdiisözlerhürriyet-esaretikiliiaçısındansonderecedikkatedeermahiyettedir:“...nsan-ıkâmilisenbunudaböylesöyleme.Fakatunahayfetvedeki,dünyayaöyleinsangelipdehürriyet-iahsiyemizimuhafazaedemeyerekgaspettireceimizekekesairnev’denbirhayvangeleidik.Meselâbirerkoyunvekoçolaidik.Hürriyet-ihayvaniyemiziolsunmuhafazavegüzelgüzelmeralardazümrütgibiotlarıyiyipveturnagözügibisularıiçipkemal-ihuzur-ıbâlverafah-ıhâlileyaayabiliridik.Ah!Ah!EyFitnatbudabofikir.Budanakısmütalaâ.Tabiatınhürr-imutlakolarakyaratmıolduuseninvebenimbeonkuruumedâr-ıtahsilolmaküzeresevgilihürriyetimizigaspedenoednainsanlarınzulümvedenaetiyalnızbumudurzannediyorsun?Sankihayvanolaidikhürriyet-ihayvaniyemizimuhafazaedebilirmiidik?Nemümkün!Biziokayaokayavekuyruumuzuvealnımızıkınalayakınalayabesleyengaddarencam-ıkârgerden-imasumiyetvemazlumiyetimizesikkin-igadrsürmeyeiptidareyleridi.Bualemböyledir.EyFitnat!Bundaneinsaniçinvenedesairhayvanlariçinhürriyetyoktur.Madendeyatantalarıbilesöküpbinpareederler.Hayvandeil,taolsaidinbileyinehürolamazidin.”241BusözlerinardındanAhmetMithatdirekokuyucusunaseslenir;“Eykariîn!BaktımkiyalnızFitnatileFatindeilâlemdehiçbireyhürolamıyor.Cümlesiesir.4f“”g4f“”g
	
  108Zî-ruhlar daesir.Bî-ruhlardaesir.Fakatbunlarkiminesiri?Cümlesiyekdiğerinin!Meselâdenizlerinhudud-ıhürriyetinikaralartahditetmiş,karalarınkinidenizler.Budaneisene!Zirabunlarzıddeyndir.Heleinsanlarbircinsinbirnev’evlâdıolduklarıhâldebirbirininesiriya?Bunanediyelim?”242YapılaniktibaslardaaçıkçagörülmektedirkiAhmetMithatbuhikâyesindehürriyetkonusundaoldukçakaramsarbirtabloçizmitir.HürriyetininsanolmakiçinnedenlihayatîbirunsurolduuFatin’inFitnat’asöylediklerindekendinigösterir.Kiininhayatındahürriyetiyaayamamasınınhayvanolmayıyeleyebilecekkadaraırbiryükolduuvurgusugörülmektedir.BunailavetenAhmetMithatromanyazmatekniiolarakgenelliklekullandııokuyucuyudirekmuhatapalmayönteminikullanarakdahürriyetkonusundakifikirleriniaçıklamayısürdürmütür.Yazaragörealemdekimsehürriyetiniyaayamamaktadır.RuhuolanolmayanhervarlıkesirdirAhmetMithat’ınbaktıınoktadan.Hikâyebuncaacıyasebebiyetverenhürriyetyoksunluununbirsonucuolarakoldukçatrajikbirsonlabitirilir.İkiesirevlendiklerigecebirbirlerininkardeiolduklarıhakikatiniörenerekcanlarınakıyarlar.Külliyatınikincicüz’ündeyeralanilkhikâyeGisminitaırvegelenekselevlilikmüessesesininsıkıntılarınıkomikolaylarpenceresindenelealır.Gençlikisimlihikâyedearabaiçindepeçeardındangördüübirkadınailgiduymayabalayanbirgencinbaınagelenolaylaraktarılır.Beendiihanımınpeinedüengençnihayetindepeçelikadınınaslındakenditeyzesiolduunuörenirvebüyükutançyaar.Aileyapısı,ahlakveerdemler,OsmanlıgeleneklerivedininkorunmasınoktalarındahassasolanAhmetMithat,busahalardafarkettiisıkıntılarıdadilegetirmektençekinmemektedir.Tüktoplumundakadın-erkekilikilerindegelitirilenaırıuzaklamahalininyolaçabileceisorunlaradikkatiçeker.Gençlerinevliliköncesibirbirleriniyeterincetanıyamamalarınınbüyüksıkıntılardourduunuçeitlivesilelerledilegetirir.FarklıhikayeveromanlarındadierMüslümantopluluklarınbukonudagösterdikleridaharahatyaklaımlarınıörnekler.4Ef“”g
	
  109Gençlik isimlihikâyede“Bizimmemelekettekızlaristediğivesevdiikocayavaramazlar.Babalarkimiisterleriseonukendilerinedamatederler.Eerçibirkızınbirdelikanlıyaizhar-ımesair-imuhabbetettiigörülse,‘Vaybukızperde-iiffetiçâkçâketmiş’derler.”243diyerekevlilikmüessesesindehürriyetfikrininöneminevurguyapmıtır.DüüncedünyasınıkurarkensentezcibirtavrıbenimsemiolanAhmetMithat,geleneklersözkonusuolduundadadorubildiinintarafındaolmutur.DouileBatı’nın,toplumsalyapınınselametiiçinenuygunhalinisentezlemeninyararınainanır.AhmetMithat,gelenekselyapıdankaynaklananveevliliihürriyetbalamındankopararakyaatanuygulamalarındakarısındadurmutur.LR’ın1870yılındakalemealınanikincikitapikincihikâyesininadıiseT’dür.’ebenzerekildeevlilikteiradehürriyetikonusunuelealanbuhikâyede,ailesininisteinekarıçıkamayaraksevmediibirkızlaevlenmekzorundakalanMazlumBey’invesevdiiHayfaisimlikızınintiharıylasonuçlananhazinbirhikâyeanlatılır.HikâyedeüçüncübirmaduriyetiseMazlumBey’inevlendirildiiSabireHanım’ındulkalmasıdır.’deMazlumBeyveHayfaarasındagizligörümeveyazımalarolur.AhmetMithat’ınhikâyeiçindekitutumundagöstermektedirkievliliköncesindegençleriniffetdairesindegörümelerinionaylamaktadır.Bukonudahürriyettaraftarıolduuanlaılmaktadır.Birbirilerinihiçgörmeden,görümedengerçekleenevliliklerdebüyüksıkıntılardoduufikrindedir.SabireHanımelemeiilegeçinenveaynızamandasanatınımahalleninkızlarınadaöretenyalnızbirhanımdır.Kızlaradersverirkensüreklievlilikkarıtıfikirleriniaılamaktadır.“Amankızlarım,imkânıolsasakınkocayavarmayınız!Vakıaâlemindolab-ıidaresininmihveritezevvüçtürvetezevvüçveteehhülâlemdeenbüyükbirsaadetolduunuinkâredemem.Lâkinneçarekibundabazıkerecanlıyüreklertahammüledemeyecekderecedefelâketlerdevukuageliyor.Halbukibizimmemleketlerdeteehhülvetezevvüçyalnızpedervemaderinreyvearzularımucibindeicraedilegeldiinemebnibizdeteehhülmucib-isaadetolmaktanziyade4f“Gç”(zFzGöçÇ)Letaif-iRivayâtİuY
	
  10müstevcib-i felâketveukubetoluyor.”244diyesüreklinasihatetmektedir.BukanaatlerininsebebinianlatmaktankaçınanSabireHanımhikâyeninilerleyenkısımlarındabirvesileilederdinianlatır.MazlumBeyveailesikendiailesinekomşuolanSabireHanım,MazlumBey’egönlünüdüürür.FakatMazlumBeybakasınısevmektedir.BununyanındaMazlumBey’inbukonudakisırrıhenüzaçığaçıkmamıtır.BirmüddetsonraailesininzoruylaSabirehanımileevlenenMazlumBey,SabireHanım’adahailkgecedenhiçyakınlıkgöstermez.SabireHanımiçindenunlarıdüünür;“’Benisevmiyor,sevmedi’dedim.Lâkinçocuknezamansevsin?Nasılsevebilir?Bugecehenüzilkmülâkat.Muhabbet‘Armutpiazımadü’kabilindendeildirya.Hattaherifevlenmekistemiyordu.Hiçevlenmekistemiyordudenilemez.Lâkinbesbellibenialmakistemiyoridi.Anasıbabasızorileevlendirdiler.Hakkımızıhelaletmeyizdediler.Bîçareneyapsın?Neyapacak?İteböyleyapar.Allah’tanbulsunlar!Hemçocuunbaınıateeyaktılarhembenim.Canımböyleevlenmekmiolur?Neoluridi,çocuklarabubaptabirazhürriyetverselerfenamıoluridi?”245AhmetMithatT’de,evlilikkonusundahüriradesiylehareketedemeyengençlerinyaadıklarıbüyüktrajediyedikkatçekmektedir.SabireHanım’ınsözleriüzerindenyaananmutsuzluuntümboyutlarıylairadehürriyetinebalandııgörülmektedir.YazarMazlumBey’indilindendegelenektekiaksaklıaiaretetmitir;“...Öyleyabizimmemlekettehenüzhürriyet-iahsiyeteminedilememitirkihererkekistediikızıalsınveherkızdaistediierkeevarsın.”246HikâyeninsonkısmındaMazlumBey’insevdiikızolanHayfaHanım’ınintiharıöncesindeyazdııbirmektuptakisözlerianlatınınmaksadınıdaaçıaçıkarmaktadır.HayfaHanım,“...uhaldevedanameelbettehâldenbîhaberbiradamınelinegeçipodabizimneyoldakurbanolupgittiimizibilmeyerekbelkidebizitayipedeceinemebnisuret-ihâlionlaraanlatmakiçinbirikisatırsözsöylemeyemecburoluyorum.Amasendiyeceksinkibizâlemdentasıtaraıtoplayıpgittiktensonrabizitahsinetmelerindennefaydaolurkitayiplerindenbirmazarrathâsılolsun?Evetbunda44f“”g4345f“”g44f“”g48
	
  1hakkın var.Lâkinbizimbaşımızıatelereyakanbirbelâdanihvan-ıvatanabirnumunegöstererekonlarındahiböylebirbelâyadümemelerihimmet-ian-ıinsaniyetdeğilmidir?”247AhmetMithatEfendi,hikâyedenyapılanalıntıdadagörüldüügibi,ibretvermeveeitmemisyonunueserlerindekikarakterleridiliyledegerçekletirmektedir.HayfaHanım,intiharederkengeridekalanlaraibretolsunvebirfaydasıdokunsundiyeniçinbuhaledütükleriniaktaranbirmektupyazmıtır.MektubundevamındaHayfaHanımana-babanınevlatüzerindekihakvesorumluluklarınıhatırlatansözlerdeyazmıtır;“Şimdibuanalarababalarasormuolsakki,‘Canımkocayavereceinizkızveyahutevlendireceinizçocuunrefikverefikasıylasizmitaayyüedeceksiniz?Bakalımsizinistediinizkimseyiçocuunuzsevecekmi?’Bunavereceklericevap,‘Evlatbenimdeilmi?İstediimeveririm’kelimelerindenbakabireyolamaz.Artıkiinyokiseanlatmayaçalıve‘hayırevlâtsenindeildir.Cenab-ıHakonuseninsülbündengetirdiicihetleolsaolsaevlâtüzerindehukuk-ıübüvvetolabilir,yoksaherçocukbereketversinkihenüzismikaybolmamıolan‘fail-imuhtar’olduktansonrahukuk-ıahsiyesinetamamıylasahipolur.”248ÜV9ismindemüstakilbireserkalemealmıolanAhmetMithatEfendibumevzuyu,kiihürriyeti,iradehürriyetinoktasındançeitlivesilelerleelealmıtır.Thikâyesindegörüldüüüzerehürriyetveesaretikilii,hürriyet-iahsiyye,hukuk-ıahsiyye,fail-imuhtargibidestekkavramlarladakuvvetlendirilerekevlilikbahsindemutlakbirhürriyetinzorunluluufikriperçinlenmektedir.AhmetMithat,Hayfa’nınyazdıklarıüzerinden,kiihürriyetinidirekAllah’ınkuluolmayabalayaraktümgelenekselyapınınveadetlerinfevkindebirkonumaoturtmaktadır.Mezkûrbakııyazarın,meseleyeBatı’lıbirtakımdüünselaçılımlarüzerindendeilbizzatkendimedeniyetkodlarındanhareketederekçözümaradıınınmühimkanıtlarındandır.47f“”g5348f“”g5449fnaabanınvlatÜzerindekiHukukveVezaifiDgâYu0
	
  12İntiharı evvelindebirmetinkalemealarakmeseleyeaçıklıkgetirendiğerisimiseMazlumBeyolmuştur.MazlumBeysorunungenel-geçeradetlerdeolduunavurguyaparakslam’ınesasındanbîhaberebeveynlerindebukonudasuçlanamayacaınınaltınıusözlerleçizer;“Keyfiyetinbusuretimüntiçolmasındahiçbirkimseninmethaliyoktur.Bubaptapederivevalideyidahimazurgörürüm.Kabahatyalnızâdet-icariyenindir.Obîçarelerdeneyapsınlar,hukuk-ıahsiyeneolduunuveevlenmekvekocayavarmaknekadarmühimbirmaddebulunduunuveböylebiremr-iehemmiyalnızkendivicdanlarındakararlatırmayarakesas-ıdinimizindahitavsiyesimucibincebubaptaevlenecekvegelinolacaklarındahimuvafakatlarınıistihsallâzımidüünübilemeyereknazar-ıehemmiyetleriönüneyalnızzamaneninâdetinigetiriyorlar.”250TanzimatyıllarıvesonrasınıyounbirbiçimdeetkisialtınaalansosyalkavramlardanolarakhürriyetveesaretkavramlarınıelealıbiçimiyleAhmetMithatEfendi,slâm’ınesaslarınadahalelgetirmeyecekbiçimdebirsöylemgelitirmektedir.Geleneinsorunlarınadeinmektenkaçınmazkenbizatihidininözünütemizbırakmagayretikendisiniisimlihikâyededegöstermektedir.SerininüçüncükitabınınhikâyesiFZ’dır.1870senesindekalemealınanbuhikâyededekonukadınveevlilikmeselesidir.“Birkadınınbakıaçısından,evlilikkurumunabakaldırınındilegetirildiieserdebubakaldırınınarkasındakisebep,kadınıntoplumdabirbireyolarakkendikimliiyleyeralamaması,iradesininyoksayılmasıdır.HürriyetinibirerkeinelinevermemekiçinevlenmeyenFazılaHanımınveevlâtlıkalarakyanındabüyüttüüAkileveZekiyeadındakiikigençkızınhikâyesininanlatıldııeserdeAhmetMithatEfendi’yiâdetafeministbiryazartavrıylagörürüz.FazılaHanımın,evlilikaleyhindekigörüleriniaçıklarken,içindebulunduutoplumdakadınınkonumunusorgulamasıveevliliinkadınıâdetabiresirderekesinedüürdüünüilerisürmesi,hikâyenin1870’teyayımlandııdüünülürse,ogününtoplumundabirkadındanpekdebeklenmeyecekcesursözlerdir.FazılaHanımınkendisievlenmediigibiyetitirdiikızlaradaevlenmemelerinitavsiyeederken‘hürriyet-iahsiye’densözetmesiveevlenme5f“”g55
	
  13arzusunu ‘cahillik’olaraknitelemesi,ondakibufikirlerinfelsefîdiyebileceğimizbirtemeledayandıınıgöstermektedir.”251FazılaHanım’ınölümdöşeindekızlarınavasiyetiolaraksöylediisözlerihikâyenintemelindeyatanözüdilegetirirmahiyettedir:“...sizdahinefsinizegalebeedipkocayamocayavarmayarakuevceizdesizebıraktıımeshamıniradıylahanımlargibiyaayıpgidersiniz.Kocayavarmayınızdiyeettiimvasiyetinsebebinisizeanlatmakiktizaetmez.Cahildeilsinizya!Elhamdülillahikinizdekemalegeldiniz.Âlemdehürriyet-iahsiyenizetamamıylasahipolarakhanenizdekendikeyfinizeyaamakilebirkocanınvehelezamanımızerkeklerigibihalveanlarımuntac-ıizaholmayanbirherifindest-itagallübüaltındaesiraneyaamakbeynindeolanfarkıelbettetemyizvetakdiredersiniz.İtevasiyetimbudur.”252Yinegeleneklerdolayısıylaoluanolumsuzlukların,evliliklerdeözelliklekadıntarafınınfazlacaezilmesinesebebiyetverdiitablolarlasıkçakarılaıldııbirhalinneticesiolarakZisimlihakâyedebudenliaykırıbirtavsiyedebulunulmaktadır.Kadınlar,sıkıntılarladolubirevlilikhayatındaahsihürriyetinikaybedeceksehiçevlenmemeyiyeleyecektir.LR’ındördüncükitabınınilkhikâyesiGbalıınıtaır.1870tarihlibuhikâyeninkonusuFransa’dageçmektedir.SınıffarklarınınhayatıbüyükorandaetkilediibirortamdaasilzadesınıfındanMatmazelMargretilehalktanPolismindekibirgencinbirbirlerinisevmesiardındanyaananlarhikâyeedilmitir.TümengellemelereramensonundahüriradeleriniellerinealarakevlenengençlerinhikâyesindeBatıüzerindenbirörnekleeskininolumsuztaraflarıkarısındakendidorularınısavunanvedirenengençliinsesidilegetirilmitir.AhmetMithathikâyede,Avrupa’ylaalakalıdilegetirdiiolumsuzkanaatlerileBatıileDouarasındakurmayaçalıtıımuvazeneliyaklaımınbirörneinidahaverir.“Tarihokuyanlaramalûmdurkisinîn-isabıkadaAvrupamilletlerivehususiyle5f“”gXIX5f“”g58
	
  14Fransız halkızadegânsınıfınıntaht-ıtagallübündeezilipkalarakzadegânsınıfıpespayebulunanhalkıolkadaristihfafetmektebulunmuşlaridiki,bunlardanmaadabirisiyanındapespayesınıftanbiradamınenhakirbirhayvankadardakadrveitibarıyokidi.”253DördüncükitabınikincihikâyesiM’dır.1870senesindeyazılanhikâyeninkonusuhayatkadınlarıdır.Toplumda“batılılamanıngetirdiğiahlâkîyozlamanınsonuçlarındanbiriolarakgördüübukonuyaAhmetMithatEfendidahasonrayazacaıbirçokeserindetemasedeceigibiHOYromanındabukonuyudahagenibirçerçevedevetoplumsalboyutlarıylaileyecektir.romanındaAhmetEfendinin,gittiigenelevdeAhmetMithat’ın’ınıhatırlamasıvebuhikâyeninetkisiilegenelevkadınlarınınyaantılarınıngörünmeyenyüzünüörenmeçabasıiçinegirmesi,yazarımızınbukonuyubilinçliolaraktakipettiinibizegöstermektedir.SadeceAhmetMithatEfendinineserlerindedeil,medeniyetdeitirmenindourduukrizlerledaimabirlikteyürüyenTürkromanında,birçokromancımızınüzerineeildiibukonununilkkez’daelealınmıolmasıbueserideLR’ınönemlihikâyelerindenbiriyapmaktadır.Buhikâyeyi‘devriiçinhakikîbirkanatdarbesi’olarakdeerlendirenTanpınar’ınbelirttiigibi,‘edebiyatımızayenibirtemagelmiolur.Acımahissi,kökünüdindenalanbirahlâkınötesinegeçer.Bumanâdabakılırsasadecemevzuuyla,bizdeinsanîahlâkınilkuyanııveistiklâlidir.”254İlkbölümdeAhmetMithat,hikâyekahramanıDakikBey’inniteliklerinielealırkendildesadelikmeselesinededeinir.Şiirdevesözdekullanılmasınaalıılmıaırıtezyinindilinhürriyetinemaniolduunubelirtir.Yazaragöretezyindeaırıyagidilmesimanayıesiretmektedir.DakikBeybununaksihareketettiiiçinAhmetMithatonuntarzınıtakdiretmektedir;“Ziraairiyetdavasıylamuharrerat-ıvakıasındatezyin-ielfazasarfedeceihimmetiimsakederekbunuyalnızmeseleyi5f“Gö”g8854fgXI
	
  15ruhlandırmaya bezleylediğindenyazdıışeylerpeklezzetleokunuridi.”255AhmetMithat’dahürriyet-iahsiyemeselesinefelsefîbirçerçevedenyaklaarakyenibirboyuteklemitir.İslâmdüüncetarihiiçindekiseyrindefarklıveçhelerveiçeriklerleaçıklananhürriyetveesaretkavramları,aırlıklıolarakinsanıniçdünyasındaki,nefsvedünyatutkularındanazadekılınabilmesinisalayacakmahiyetteelealınmıtır.AhmetMithat’ın’dahürriyet’ielealıtarzıdabumahiyettedir.kbalhırsınınkiiyeenbüyükesaretsebebiolduunuAhmetMithatEfendi,DakikBey’indilindenmeseleyiaçıklar;“Çünküdünyayıpençesialtınaalmakheryiidinkârıdeildir.Herifikbalhevesindenhırsvetamahbelâsındannasılyakasınıkurtarabilirki,benimgibibirmeslek-iselâmetesülükedebilsin.Şimdiumesleemeslek-iselâmetdediimedegülersin.Vargül,fakatmeslek-iselâmetyinebudur.Haydiçalıayım.Evc-iâlâ-yıikbaleçıkayım.Buikbaldennefaydagöreceim.Huzurverahatmı?Hâlbukihiçbirmukbilinhuzurverahatıyoktur.Muhafaza-iikbalikendiiçinenbüyükrahatsızlıktır”256DakikBey,hürriyetyoksunluunuanlatabilmekiçiniseunlarıbelirtir;“Bizimmemlekettehalkınhüsn-inazarınıkazanabilmekmuhal-ender-muhaldir.Neilehalkınhüsn-inazarınıkazanabilirsin?Dirayetvemâlumatınveulüvv-iefkârınilemi?Ohâldecümlesisanahasetederler.Ellerindengelsesenibirkaıksudaboarlar.Bizdeerbab-ıiktidarınkadrinikimbilir?Evet,herönünegelenearz-ıubudiyetederisenbelkisanamerhabadiyenlerbulunur.Lâkinbenkendimiöyleharaçmezatsatacakbirabdbulmuyorum.Hürriyetimesahipolmakistiyorum.Hürolduunhâldedahiseverlerderisenhataedersin.Zirabizdehürriyetnedir,henüzmeçhul.Hürriyet-iahsiyesinetesahuphevesindeolanlaraefkâr-ıumumiyeserkeveyahutdikbalıder.”257ToplumunekserisininiktidarınerbabıolankiilerinkıymetinibilmediindenvehakikihürriyetinhenüztesisedilemediindenbahsetmektedirAhmetMithatbucümlelerde.Hürriyetinielinealmakiçinuraankimselerinisehiçhokarılanmadıınıifadeetmektedir.55f“”g055f“”g857f“”g89
	
  16Hikâyenin sonbölümündetekrarevlilikbahsinedönerektıpkıFf-Z’daolduğugibi,evlilikkurumundaözelliklekadınlarınhürriyetleriniellerindetutamıyorolmalarındanşikayetetmektedir.“kocasıylaolanrabıta-ızevciyetinukdesiikikelimecikleçözülebilecekkadargevekolduuvebuikikelimenintarik-itelâffuzundanbakaitimatedecekbireyolmadııhâldebirkarıkocasınımemnunetmeyeçalımazdaneyapar?”258Beincicüz’ünhikâyesiyine1870senesindekalemealınmıtırveuzunluudolayısıylaromansayılabilecekniteliktedir.BakahramanMemduhBeygerekçocukluugereksezekâveçalıkanlııileAhmetMithat’ınhayatındanizlertaımaktadır.KafkasyacorafyasınınTürkromanınailkgirdiieserdir.HikâyeninbüyükbirbölümüKafkasya’daÇerkezlerarasındageçer.AhmetMithatÇerkezler’inbazıadetlerinitakdirederbazılarınıiseeletirir.Hikâyekahramanınınmedenidünyaiçindekendisinitamhürhissedemeyiivemedeniyetilebedeviyetarasındayapılankarılatırmalardolayısıyla’tehürriyetmeselesidedikkatçekenkonulardandır.HikâyeOsmanlıtoplumundaadetlerinyolaçtıısıkıntılarabenzerekilde,Çerkezler’debazıkonulardakendinigösterenadettaassubudolayısıylaikigencinbirbirlerinekavuamayarakölümüylesonuçlanır.MemduhveGuacukbirbirlerinisevdiklerivesevdalarıurundabirçokbadireleratlattıklarıhaldegeleneinpençesindenkurtulamayarakkavuamazlar.AhmetMithathikâyedemedeniyetkarısındabedeviyetmeselesinielealır.Bedeviyetimedeniyeteüstüngörür.Memduhİstanbul’unmedenîatmosferindençıkıpdaKafkasya’nınbedevîdünyasınavardıktansonrakendisiniçokdahahürhisseder.“Şimdiuradamerakedilecekey,Memduh’unogeceyinasılgeçirmiolduudur.Birkukafestenkurtulurisenehâldebulunur?Memduhdahiböylebiresaretkafesindenkurtulmukuatebihedilirisetebihyanlıolmazzannederim.Vakıakendisiönceâlem-ihürriyetveserbestidenyakalanarakmedeniyetdedikleri58Ef“”g4
	
  17bi’l-vücuh esaretkafesinehapsedilmemişidi.Lâkinbununbirtesiriolamaz.Çünkükendisihernekadarmedenîdoğmuisedefikriniserbestivehürriyetlebeslemiolduundanuhâlegöreserbestivehürriyetkendisiiçinhenüztadınıtadamayıpdahasret-keiolduubirnimetidi.HattaMemduh’unvird-izebanıgibibirlâkırdısı,birsözüvaridiki,‘Medeniyethamî-ihürriyettirderler.Lâkinhamîdeilmahîolduubedihidir.’derve‘Ziraâlemdeenbüyükkanunbirkavminâdât-ımelufesidir.Âdât-ımelufekanun-ıhürriyetimahvedemez.Çünküokanunuyapanyineohürriyettir.Kanunohürriyettençıkmıtır,hürriyetokanundandeil.Kavanin-isiyasiyedenileneylerisehami-ihürriyetolamaz.Çünkübunubirhükümdarirade-imüstakilesinetevfikanvaz’etmiolabilir.Okanunlahalkıkendisinintahditeylemiolduubirhürriyet-imahdudeiçindebulunmayaicbareder.Âdât-ıkavmiyekanunuisebununaksinedir.Bedeviyettehürriyetikanuntahditetmeyipbilâkishükm-ikanunuhürriyettahditetmitir.Okanunhürriyet-ikavmiyeninkabuledemeyeceieylerihükmetmeyiponamuhalifolanlarıcebreder.Binaberinhami-ihürriyetolankanunâdât-ıkavmiyevemilliyeninmeydanakoyduukanundur.Kavanin-isiyasiyeaglebimahi-ihürriyetolur’muhakematıylaispataçalıır.”259AlıntıdandagörüldüüüzeremedeniyetvebedeviyetarasındabirkarılatırmayagidenAhmetMithatmedeniyetin,oluturduukanunlarıylahürriyetikısıtladıınavurguyapar.Hikâyeninbunoktasınıhürriyetveesaretbalamındabukadarelealarakmedeniyetkavramınıirdelerkentekrardeerlendirileceinibelirtelim.AyrıcaeserinençarpıcıtaraflarındanolarakAhmetMithatgerçekhürriyeti,tıpkı’daolduugibi,nefsinarzularındankurtulmubirsuretteyaamakeyfiyetiileaçıklar.Zenginlikkarısındafakirliiöneçıkararakfakirliingerçekhürriyetolduunuifadeeder.İslâmtasavvufgeleneiçizgisiiçindenkonuurcasınaaktarılanbufikirleriyleAhmetMithathürriyetveesaretkavramlarınıbakabirboyutataıyarakelealırveiçeriiniyenileyerekkamunundikkatinesunar.ÇalımanınbaındanbuyanaifadeedildiiüzereAhmetMithat,elealdııkavramlarıkendigelenei,kültürüvemedeniyetdairesininolumlutaraflarıylaaçıklayarakyenibiriçeriklesunmakyolunutercihetmektedir.Gerekhayatabakıı59Ef“F”g9
	
  18gerekse tercümeyaklaşımıylauyumlubirtavırolarakbelirenbuyaklaımıileAhmetMithat,devrindeözgünbirkonumasahipolmutur.“...fakrinsaniçinmedar-ıistihfafolamaz.Filânfakirdirdiyetayipedilemez.Ziraâlemdeherkesfakirdir,hattanakdiçokvevaktühâliyerindeolarakıstırab-ıfakrufakkanınkeyfiyatvederecatındanhaberiyokgibigörünenlerdahaziyadefakirdir.Çünkübirfakirinhavayic-izaruriyesionlardanazoluponlartadatvetarifesığmayanhavayic-izaruriyelerialtındaezilipkalmıtır.Fakrinsaniçinmedar-ıitihardahiolabilir.Zirafakr,insanlıadahayakındır.Efkâr-ıfelsefiyeyedahamuvafıktır.İnsanlıktecvizetmezkibiradamservetineitirarenkendisinisairhem-cinsininma-fevkindegörsün.Efkâr-ıfelsefiyetahsinedemezkiinsankendisinisairhem-cinsininma-fevkindetutabilmekmaksadıyolundabirçokkülfetleriihtiyaretsin.Benhemsahib-iservetolurumhemdeinsanlıayaklaarakefkâr-ıfelsefiyenintahsinedeceibirvaz’-dabulunurumiddiasınakalkımakdahiabestir.Zirabudabirnev’külfetiihtiyardemekoluphâlbukiinsanlıkbukülfetidahiçokgörür.Efkâr-ıfelsefiyeinsanınbütünbütünazade-serolmasınıister.Fakrisebukülfetibittabidefederveazadeliikenditabiatıylahâsıleyler.”260AhmetMithat’ın,MemduhBey’inbabasıözelindeelealdııfakirlikgüzellemesivehakikihürriyetinfakirlikileeldeedilebileceinedairfikirleriniifadeettiibucümlelerdikkatedeerdir.MemduhBey’inbabasınıtanıtırkendeindiibirbakahususiyetisecahilliktir.AhmetMithat’ınhakikattebilmeninneyibilmeklemümkünolacaınadairgörülerinidebelirttiisözleri,kaynaınıslâmdüüncevekültürdünyasındanalmıgörünmektedir.’incahillikbahsideilgilibalıkaltındatekrarelealınacaktır.“Sekizincicüz’deyeralanÖ(1873)balıklıhikâyede,birbirineâıkolanSıtkıadlıgençleSinesafadlıcariyenin,BehiceHanımadındakidüzenbazbirkadınınkurduuentrikalaryüzündenbalarınagelenlervesonundabeklenmedikekildekavumalarıanlatılır.Merakunsurununçokbaarılıbirekildesüreklicanlıtutulmasıylabugündezevkleokunabilecekbirhikayedir.’daolduugibibuhikâyededeyazarkiileriarasındakihaberlemeyisalamakiçinmektuplaraf“”g7
	
  19başvurur. BuradaFelsf-iZn’danfarklıolarakmektup,toplumun...mahremiyetanlayııdolayısıyla,aynımekânıpaylaamayankiilerarasındailetiimisağlayanbirunsurolarakilevselbiryeresahiptir.”261AhmetMithat,ÖüEbalıklıhikâyenin“HikayedenEvvelİkiSöz”balıklımukaddimekısmındahikâyedeuyguladııyenimetoduaçıklamıtır.Bumetoduniçintercihettiiniisehürriyet-esaretdikotomisibalamındaelealmıtır.Geneldekabulgörmüekliylehikâyeyazıtarzınıkısacaözetlediktensonraunlarısöyler;“Hikâyeyibusuretletanzimetmekbayaıbirusulhükmünegirmitir.Birvak’anıntarihiniyazarikennasılkimukaddematıylafilânıylayazarlarisehikâyeyideosuretleyazmayahermuharrirkendisinimecburbilmitir.Budabirnev’esaretdeilmidir?Esaretiseterakkîiçinayakbaısayılmazmı?ÖlümAllah’ınEmriserlevhasıylabuhikâyeyitasvireylediimzamanenevvelhatırımageleneytahrirvetasvirusulünübuesaretbelâsındankurtarmaksuretioldu.‘Nasılkurtaracaksın’mıdediniz?Nasılkurtaracaım!Öylehikâyeyemukaddimeyaparakbadehuerbab-ımütalâayı‘Amanbakalımdahaneolacak,alttarafındanneçıkacak?’diyeintizarlardabırakmayacaım.Alttarafındançıkacakolanneticeyienevvelsöyleyeceim....Öyleisemukaddimedenevvelneticeyigösteripdeerbab-ımütalâayamukaddimatıaratmakyolunudahi–hemdebihakkın-benaçmıolayım.”262AlıntıdananlaılacaıüzereAhmetMithatEfendi,hürriyetveesaretkavramlarınındorubalamlariçindekullanılmasınınterakkiiçinönemineinanmaktadır.Esaretiterakkiiçinayakbaıolarakgörmütür.Hürriyeti,hikâyeninüslûbunubelirlerkendahisahipolunmasızorunlubirhakolaraktelakkieder.Alıılagelmikalıplarlahareketedereksözsöylemekzorunluluunubiresaretolaraknitelervekabuletmez.zGöçgXVf“Ö”g95
	
  120Sonuç olarkAhmetMiEfd,üyvsıcşççğög.buLâ-R’âzofoBcözgİâOopuuçfgöuuuöcuuuuHözouuouugâufggâugççufîuupçuzuzouuâoögözzûçz
	
  123. İnsa-ıKâmil“TvuftrheökoudoâyşbgpogouuufçucüooçâufMu'IAîfcfföçogg"ç"(ooz)""(ooz)cğogö,uuözzuuuuSoöcRö'uzcçzgçouuczçofupfDggozoojözpfczopoouugö(E,80486)zz'zz'goYu'ôuzözuzoufâçBzcUzouHcpuuÇccjoozoozouuugö(NICgD,)uâfgâufugcouupou”“'îçzggufîguâcouu''çozâcoucouggöu'''‘f’pouu(/)'(7/7)‘z(95/4)göoou“â”slamnsiklopedisiuVf
	
  12verildğ (-Casy45/ı3),knmöt(B/)ouü(Ahzb/7)f.cufu'o'zf(Kf8/65)HzMu'gzö(z/)(E/07)ouuuufuâouuu'ouuogö”“İâşcgöoozo''u(uî"'zâ";""55)ozu'(cûîI87)uoupgouuu(g,87)zuooc(g,)fâpgouu”5“âöpzfgöGçâozPgouoâöz'opuuâfgoâözougzfogg”f’âcouDouzgouugözöözggcuuâuuuLRcczFâââMemduhBeynezdindeelealmaktadır.4Sg5gg
	
  123“... MemduhonyediyaşındanyirmiüçyaınakadartamamaltıseneRuzname-iCeride-iHavadis’emülâzemetedipbumüddetzarfındaFransızca’dantercümehususundamaharet-ikafiyedenbakaevvelkimalûmat-ımuktesebesinidahibirkatdahatevsiederekriyaziyeyi,fünun-ıtabiiyeyi,tarih-iumumîyi,ilm-ihukukudahiFranszıca’sındanokur.Birdefazlaolarakİseviyet,Museviyetvebunlarınmesalik-imütenevviasıüzerinedahipekçokkitaplarokuyarakherbirindenmalûmat-ıvefirealırveheleenziyademerakettiğieyaleminahval-iumumiyesinigörmekiçinseyahatolmalaseyahatemütealliknekadarkitapyazılmıiseaglebinimütalaâeder.Netice-ikelâmMemduhBeyinsan-ıkâmilvemükemmelolur...”267AlıntıdadagörüldüüüzereAhmetMithat’ınörnekkiisiMemduhBeyyalnızca,taıdııniteliklerilegeleneintanımladııiçdünyasınızenginletirmivemanevimanadaolgunlamıbirinsandeildir.Devrinçadailimanlayıınadahakimvedevrinaraçlarıyladonanmıbir“mükemmel”insandır.BumanadahemDou’luhemBatı’lıdır.Baarılıvesalambirkarakteroluturabilmekiçinneyeihtiyacıvarsahepsinesahipolmakgayretindedir.MemduhBeyiçinseyahatetmekdeinsan-ıkâmilolmasınınmühimbirparçasınıoluturmaktadır.ZiraMemduhBeyiçinseyahat,Allah’lakurduuirtibatınkuvvetlenmesiiçinönemlivesilelerdendir.MemduhBey,“Alemdebenimemnunedecekseyahattenbakabireyyoktur.HergünbiryergörmekveheryerdeCenab-ıHakk’ınbirsun’unugörüpkeyfiyatımuhakemeetmekilemütelezzizolurum.”268diyerekseyahatininsan-ıkâmilolarakkendisiiçinöneminidilegetirmektedir.SeyahatMemduhBeyiçinayrıca,kendisinidahayakınhissettiibedeviyeteulaabilmenindevesilesiolarakgörülmektedir.KülliyâtınondördüncücüzündekiTisimlihikâyeiçindekibirkarakterindeinsan-ıkâmilolaraknitelendiinibelirtmekgerekir.Hikâye“evlibirkadınıbatançıkarmayaçalıan,bundabaarılıolamayıncatehditlegençkadınasahipolmakisteyenbiradamınbaınagelenlerinyinekomikbirtarzdaanlatıldııbirhikayedir.BuhikâyedeAhmetMithatEfendi,?Adlı7f“”g8f“”g5
	
  124hikâyedeki gibi,evlenipdüzenlibirhayatyaşamanınönemivegerekliliğinivurgular.”269AMEfBTöbsâçzouzç-âuuzouuzo“f”oFf’ççâHuz“oçoçfzopogçİuggöuufzgçfOuçoupfcuuzouuzâouc”70YpzuzgzâozououzuuöpçLRcczSâfââoçzZgzçocuoououuzŞfçgoâçcfuuzçgçouçâçu:zözçoofoz“cuou?cîoââ!zuâcfzGuoufzooogûu9zGöç“f”gXXI7f“öâ”g494
	
  125büyk zianlrhegâmıd,cftsuâşfugöpzvHâz-uouğuofpuco‘Yu.SçfpOuApKouuçâuf’göNgz?uöuâfBoz‘uu!T!!ouuz?uzfuzuugöîç?oââgfuzîöo”7DpöpçgöMEfçâgufîözzg–ocogççöâzcczugöççouu7f“ç”g737
	
  1263. TerakivMf“OsmnlıdthgğBybugöçç,şgzöouöouuDöuuuuogöuuopuu-çpouuuoögzoüîçgö”7“zfâfgopozoguoug’câfpucgöHzFuouopouufgçzöcçAouRNzuugouSuîç”7ööguoEfçöpouu“âc”ozûoucöcgoouupöfoucocouuzoLR(f)uuf7ÖzÜz“fJöog”TurkishStudiesVou9/K047oç“opucf”Iopouuop(9)Ju9ozgo98788
	
  127 AhmetMiaEfnd,Hslroıöözüyğ;“Tkşbuugöçozcâou.”cfBufgöf’uuuozvcö“”74L-RçoâgofuguGgopuçouuozzcDfîgöcççzfçgâöouuouugpuguzufouuzöuâouucuöcpgfouOopuuçgojfoucuguguggögpLRoccz886oâfuuuouçguöâöoouuufuo“cfzogöo”uuuuuuu75öoouNzzKbboöcâ74ÖzÜzSg0875“oözuuuGUuuİ:f”SanatvedebiyatYazılarıu99
	
  128Mektb-i Sulanî’douyrşıhâs.Am,FBvREfoouğugguuuöçoouâfçzgçzouöuuuHâou“”gccouucpŞouzuupgÖzouçogccöcgçozgöo:“Ou!ggu!Yz!To!pouugçfç?”76âöüfopuuupözZgâoucouâoucpccgçuugocougözöcuuu“Gp!pö‘çoouzofcuzKögc!öocczuuögöcz”77czzouzuuouuöfgfouuucöczâ7f“”Letaif-iRivayât(zzGöçÇ)İu08377f“”g8
	
  129ileryn böümdğthakvuopözgsıgçşcöç.SççpçcoAM’çfogŞBucEfffözççouuuuözf:“İzczuuuuocfzuugöcc-fuuofo?”78uöz,zfuzgouguccfDoougögçföçupzuuuczcpczTFgçof“z”“ug”upuucpuppçoççuzzooöçggoguoçzuîoufHgâuöcögçfçpçfçppoouçcçZ“uöc78f“”g87
	
  130üzerind buluupPosukçayıvtgucmczzc-zho.HOş’uucğcucouzuzuçuz”279BzâçgçufAM,ouucuuuuuuuoggggççogTpŞgpuuöopuçuçocögpuuö“İuu”ooçfzcgöKöupzöuuuu:“uzogö”8özcöpcupçpgöcfçfçööuo“N”öçofuöcgöuöIçocuuuouugçögöööççouuuuzgfuuupouugö“Zcçuocuufuçc79Ef“”g948f“”g96
	
  13sevklrin tdmşbuuuaıyouhoou-.KüuB’uîocoâçuucuuufocuozİuzâz”28MfoğA,cfçuuopofocgEççocugçcpcoouuocuuufgçöoöçzpczNuâöuuHo“oupâuuuçouuucpcuufuûçocgçc”8fuuzupzugzocfçVTçocuouuuuf“up‘uuouÇocuggz!u‘fuzDzçocucpzçocuuozguozçocuoçz8f“”g8f“”g
	
  132yanlrıd mz.”8AhetMi’ffğTçocukçogvbosoözNuHçgöüuoözzşg“uzcçozupûpouugûpKczâöcoâugzgpz‘Buç!czuzz,ogzuzou”84guuupogguuuu;“E!Çocuf-pöOugguâffzâufuzouuçozFçocuçocuâçzfpçâzgufpp”85âöoocfczçocuuuoçocuîîzouzgocfgugcouuupçocufzouuuuzguoççgö“İuoouuuupco8f“”g84f“”g5685f“”g4
	
  13edcği ahlbtüşnr.”286NusHım“-ozkMvOçyöouuâuuuugçöâûûou”87Fzc,AupzffggouuB’couuzuuuuooupogczİgzzzouögzzufuuZzzoouzgzouuzzgçocgzzâfou“çgözuucc”88uuuçoîuguçzupgSuuuuooçççozgopgVuŞgoucuuçfçKözguuuu“zûuoözcouupuoouöçzozugâfffouupuuo”89cgâfgzof8Ef“”g587f“”g588f“”g789f“”g7
	
  134Ahmet MiarfındNusH’yğuuluşu.ŞBoübocvçg“î,cîkâouuguocçgcoZouzffzzzzçuuupöçc-fgözgzOgpâââöââggup”290ogupfâouScözuouKâocczCâözöpuguu886zâFLoPögçJozfpuâzzzçoouEzoâJozfouzouuopozouzouoguögçfoupoJozfpVgppgcJozfgçocuuupuuouzöpupzpougöfgçgouzgJozfuöupgouuoÖcföfoö9f“”g7
	
  135farkın vsldöyüezibuuhgmtgöğouu.AM,uupzouuugu29Jozfou-zoupSp’upzVuoşugup“pgouF‘ufczââzupfoBJozfouuofzzçouâuuzocgöpâgöczufJozffo”9CH,Jozfzögzouuuuözf:“”uuzzzczzcuuuugpEçzozâouoouKfzougözuJozfzzî”9öâuguuJozfpouçouocÇgâLRoccz888âçoooocuzuâ“Çgfzöço9f“”g459f“”g459f“”g44
	
  136konusu üzerid.BuhâyamıŞHtlgç,opuuÇgğouuzjogçzooupobşgfogzfocfpçOogzzvpou’öopuugouuögçEouuuuzGçopufouuâouopuuuöggpgçözuAMfouucuouuuögpçgöÇgöföoougzZopuçgçöcouçzzgpg”294Pââoccz888zuâVSupçuuczgzuguâuçpoupcogoçouzgzpouoçLfgögözouufögfouuguzouâouuçguguuö:“âzuucİg-zçczDoo94FzGöç“âfRââ”gXXI
	
  137terbiy vahslgfz,kudznımçş”z.29590üâoouzucuczDpKzâğöouuP’gçDzçfzçgçouMöpJöpzJgouuzgöcÖçcouJZfAçofoJOuuJççcugFçouuzUzuuoucogçzzgoçÇoupzgççpfuJouuâJzçfoouufSouçoLâf-RââââfuguuöocpouucuuuuuuuuEopuöâouuuzgfgçguuuuuuguHuuuuopuçguoffouBguouçoggöuu95f“”g56
	
  138kaçınmtdr. Buuyhgiüleousoubğfövş
	
  139.24 İlmveCh“Sözükt‘bi’anıg()g‘g‘rşğduKsöz‘ygçö,gçöç()zououuggzofgf‘Bgz(c)çAöâîââ'û'ûâuugouÂîfççcugâçâçuöfo‘pgoooââu”96“ouc‘gfpuFâ'çgîpupMoöfpcucçofçoçfc”97“âOçpgpouuooouugçNçoucgLcc'ç'uppoöoogâgöouguöuoucuuozfzöooofzcgg9uu“”slamnsiklopedisiuTDVfY0997uu“”slamnsiklopedisiuf
	
  140metafizk brsıncşdölçügözvyopufuoç.ğoçÇo,gghçççuöpogcNwo'uouzoBoojpgög”298“'özouugouİâopuuuupuzgçöugzâzoojfouoçXIXzoXXzâgufâcuuER'SooÜ'‘’ofâ'goC-fgKozczoçoâcçâ'gozöuuuuuoâçzzu''ofgçz”99“öz""g”“u''öcöguffgç(MFAT',"c")ugcfcgözzuuuuYu'''fcHzpgözçz(/355;4/;uuf/)câoouu''98uu“”slamnsiklopedisiuDVf499uu“”slamnsiklopedisiuf4
	
  14ine aytlrdkmuıvAh'sbğşööugu(.-96/45),oocâçguuouuugö”30“BGozoüzçoçcözCöuco‘zgzuçgou’c‘goouugöczug‘f(MS,2)cuugöpçoöKû'uu''‘Hpzcgözcçccouuz(Zzî78)c‘gu”AlıntılananansiklopedikbilgiııındaAhmetMithat’ınLetaif-iRivayâthikâyelerindeilmvecehlkavramlarınıneekildeelealdııdeerlendirilecekolunursabeincicüzdeyeralanFisimlihikâyeninöneçıktııfarkedilir.’teAhmetMithat,MemduhBey’inbabasınıtarifederkenkullandııifadelerdeilmvecehlinkendizaviyesindenneanlamageldiinideizahetmibulunmaktadır:“Evetbencehildennefretederim.Cahil,indimdehakirdir.Lâkinbuadamamahsusolmaküzereonuncehlinidahinebileyimgüzelgörüyorum.Evetkendisicahil,cahilamaahmakdeil,budaladahiç.Cahilhaniyaubüyüklerdeoluncailk(iyilik?)dediklerieyyokmu,iteo.Yaniümmî,fakatgörüyorkikendisibirhalikinmahlûkudur.Hemdeohalıkyalnızkendisiniyaratmıolmayıpbütüncihanıdahioyaratmı.Günei,ayı,yıldızlarıda.Şimekleriohalıkçaktırıyor,yamurlarıdaoyadırıyor.Yereotlar,çiçekler,aaçlar,yetitirmekkuvvetiniverendeo.Otları,çiçeklerihergöreninazınınsuyuakacakkadarlâtifrenklerleboyayan,bunlaraufÇc“â”İslamnsiklopedisiuTDVf8ufc“â”g9
	
  142güzel güzelkokularveren,ağaçlarahertürlüşekililemüekkelvehertürlülezzetihavîyemilerasanhepo....imdiMemduhBeyinbabasıböylebirhalıkıtanımıvesevmivesevdiindendolayıonahürmetvetazimetmeyekendisincemecburiyetgörmü......Hemdekelime-itevhidivekelime-iahadetiöylebirzikrederkimanâsınedemekolduunubilmediihâldeogüzelhalıkına,osevgilimabudunaolanmuhabbetinibukelimelerlearzettiinibildiindendolayıhâsılolanevkveiddetlendikçeiddetlenenakıtesiriylegözlerindenyagelir....Bundanbakayinebucehlisemeresiylekalbiolkadarsafî,olkadarmücellâkikötülükneolduunudahibilmez.Onundacahili.”302HikâyedenyapılanalıntıgöstermektedirkiAhmetMithatEfendiiçinhakikiilmvecehlkökleriİslâmtasavvurundayatanbirbakıaçısındanneetetmektedir.AhmetMithat,kitaplarveokullardolusueitimalmıolmanındeilbelkidebutürdentahsilehiçbulamamıolmanınsafiyetiniyüceltmektedirilmkavramıçerçevesinde.nsanıruhuilekâimbirvarlıkolarakgörenvedolayısıylailahîolanayakınlııileyüceltengelenekselanlayıtanbeslenmektedirAhmetMithat’ınyaklaımı.Dolayısıylailmintemeli,insanınkendiiçselduyuuylahakikateermeyibaarabilmesindegizlidir.f“F”(zzGöçSÇ)Letaif-iRivayâtuY8
	
  143.25 SayüAmel“İnsıbihkzşgdcvgcuuzog-çrzctguouuzczzuug”0GfîgîçfczcöçMczHâocoouuzçcçougugLfRââççoâzu“FrançoisGeorgeon,CarterFindleyveŞerifMardiniktisadîdüünceninAhmetMithat’ındünyagörüüüzerindekibelirleyiciliğininaltınıçizmektedirler.Georgeon,“L’ÉconomiePolitiqueselonAhmedMidhat”balıklımakalesinde,AhmetMithatiçinOsmanlımparatorluu’nunasılsorunununpolitikolmaktançokekonomikolduunubelirtmektedir304.MithatEfendi’ninbürokrasiyieletirmesi,serbestgiriimisavunması,memurluudevletinsırtındangeçinmekolarakdeerlendiripistifaederekvekendiiinikurmasıheponunbutemeldüüncesiçerçevesindedeerlendirilmelidir.HattaGeorgeon’agöre,AhmetMithat’ıYeniOsmanlılardanayıran,onunekonomiye,ekonomikilerlemeyeverdiiönceliktir305.”306“CarterFindleyde,“AhmetMidhat’ınSevda-yıSay-üAmel’”balıklıyazısında,AhmetMithat’ınFransızcal’amourdutravailifadesini“sevda-yısay-üamel”olaraktercümeederekbukonudabirkitapyazdıınıvurgulamaktadır.Findley’egöre,f“u”(zzGöçÇ)Letaif-iRivayâtu84çoGogo“coooquo”èITe.(Ed.EdhemEldem),İstanbulveParis:İsisYayımcılık,1991,s.465.5çoGogog45u“fBuGöGç”z
	
  14İngilizce’de serbestgirişim,çokçalımagibidüünceleridilegetiren“sevda-yısay-üamel”AhmetMithat’ınzihniyetininanlaılmasıbakımındanönemlidir.SözkonusukitabındaMithatEfendiçalımaveemeksarfetmeakınınbirmilletinilerleyebilmesiiçinenazvatanvehürriyetaşkıkadargerekliolduğunuönesürmütür.Sevda-yıSay-üAmel’deAvrupa’ylaOsmanlıarasındakarılatırmalardayeralmaktadır.AhmetMithat’agöre,Avrupa’da,çalımayıveemeksarfetmeyiolumludeerlerolarakgöreninsanlarbulunduugibi,bunlaraşaılayıcıbulan“kibarlar”davardır.Ayrıcabuikisınıfinsanınyanısıra,çalımamakiçinhertürbahaneyibulanisizgüçsüztakımınıdaeklemekgerekir.Eerdünyabuisizgüçsüztakımınakalsaydıuygarlıkbiryıkıntıyadönüürdü.Bereketversinkigiriimruhuvardırveburuhmodernilerlemeyeyolaçmıtır307.CarterFindley’inAhmetMithatEfendi’ninbalıklıkitabındanaktardıklarıMithatEfendi’nintoplumuekonomikbakımdannasılsınıflaraayırdıınıkabacadaolsagöstermektedir.ÖteyandanFindley’inAhmetMithat’ınçalımayıveemeksarfetmeyienazvatanvehürriyetakıkadargereklibulduunubelirtmesiromanıokunduundadahaiyianlaılabilir.RomandaOsmanlı’nınAvrupadevletlerikadargüçlübirdevletolabilmesiiçin,vatanınısevenbirkiininmemurolupdevletkasasındanmaaalmasıyerinebireyselgiriimyoluylazenginolmasıveböylecededevletinizenginletirmesigerektiivurgulanmaktadır.”308AhmetMithatEfendi’ninsınıfsalkökeniveiktisatanlayıınınonunzihniyetiniveedebiyatanlayıınınasılbiçimlendirdiininaltınıŞerifMardindeçizmektedir.erifMardin“Tanzimat’tanSonraAırıBatılılama”balıklımakalesindeSevda-yıSay-üAmel’edeinir.Mardin’egöre,esnafkökenliolanAhmetMithat,eserlerinde“hesaplılık,gösteriçitüketimdenkaçınmakvenamusluolmak”gibiOsmanlıesnafsınıfınındeerlerinidilegetirir309.BenzerbirdeerlendirmeyiFrançoisGeorgoenda7V.,.Çev.AyşenAnadol.İstanbul,TarihVakfıYurtYayınları,1999,s.23.8ug679f“zo”üķ.İstanbul,IetişimYayınları,2001,s.45.
	
  145yapmaktadır.”310 Leâif-Rvözln“sü”ğgBhöpçgöz,fzâöTböîoupoouufuuAMuâçoîouugşuzSgoŞ’‘zâouçcEggzföKopuuffâoouzucuczDzâçfcâHâPzuppzouuzzgöfgçzgçâzöpJöpzJgouuzgöcÖçcougJoçofogJççcugFçouuzUzuuoucogçzzgoççzzgçuCgç7
	
  146gayreti vmğlçışkdbhnsfuuu.DpoKzBââVEçSzuopuzouüögçuuççuuo
	
  1473.26 Medniyt“Arapç'‘şh’lmıgvüfkösOTç';öb‘ö(-)‘ouu()ouğu()‘upo,g(L''b,"""")'zouu‘Do‘uouöçcföBuçGç'‘po‘ögzEfu'uogopo‘'fuoof”“‘ococ'‘gc‘Coocçzzoç'uopç'zgz‘uuguuggzç'ogpcouczooouuoozffoouuçzf”İKuu“”slamnsiklopedisiuVfY09uug9
	
  148“Tarih felsfvoyoojnkuucuubudİHu,âmfozofıözgütopuşoguuufzuğ‘-cu'cu'î’gço‘uu'u'î.BugöuopuuugopufOufoojouugzzguözfozofffgfugugNuFS'âoouu‘''gö;çözouuffpfzffzuuooogupouçççpöcopuZugçguocDîouufozofoopuzouuuugçAc'zfgçççgözgzouugö(M,I32759)uo‘coco‘zguzfuzöugz(g,04)uzu'uoopugçguzçouuggög”Kuug97
	
  149“Osmanlı Devleti’ningerilemesürecinegirmesiylebirlikteOsmanlıdevletadamları,ulema,düşünürvetarihçileri,bugerilemeninsebepleriüzerindeyoğunlaşmı,gerilemeninçökülenoktalanmamasınınmümkünyollarınıdüünüparatırmılardır.Buçerçevedeulema,tarihçivedüünürlerin,fikirlerindenetkilendikleri,yararlandıkları,hattaçöküleilgiliteorileriniOsmanlıDevleti’ne-bazıdeiikliklerledeolsa-uyarlamayaçalıtıklarıbirilimadamı,birtarihfelsefecisi,birsosyologkarımızaçıkmaktadır:İbnHaldun.BirolanbnHaldun’untarihvetoplumgörüü,OsmanlıDevleti’ningerilemeveçökütennasılkurtarılacaınıdüünenleriçintemelbirbavurukaynaıidi.bnHaldun’ungörülerineolanbuilgi,bnHaldunculuk’tansözettireceknoktayagelmiti.BubalamdabnHaldun’unM’siniTaköprüzâde,KâtipÇelebi,Naîmâgibidüünürlerinkaynakolarakkullandıklarınısöylemeliyiz.”314zûgçgâçözocogöAuuuzçfoupouuuffzougzouuçfocupzcugucfuugöouuouuzfoufuuuözouuougözûugögöuooLRâuguuzuçzgpLRââFouuuöz4Ejuu“uö”Divan999/u8
	
  150alın mediyt-bvkğşur:“HMuh’uzgâs,özü‘î.Lâîîouu‘ZâuââufÂâufuzÇouupoKuoçouozuufzoOuouuuçuucâuuuuBupâuuuuczuczucpoufocouââouuuugouupç”35GözAuuuouuuufzouucfözouu“zfâouugcözzfâgöoâc”6uuçououuuuzuözEfguçgöoTuzfuuuuou5f“F”g29f“”g
	
  15kaç-göçün sıtlouçrdeği.Bvîz“gybououhgöş,omîufoopgçpoouuugz”AcM’göfçofouzoofEfzâgööoözuSFûouugoucTgççözouuçouuuKöouuuucâŞcçpopuoçöf37ouçocözouuouuçcgöçozouuzuçcgöOopuuuçgççözczgögö7f“”g24
	
  152SONUÇ “MüslümanTürklerinAvrupalılarlakalıcıilişkilerinintarihi,11.yüzyılınikinciyarısındanitibarenAnadolu’yayerlemeyebalamalarındankısabirsüresonrameydanagelenHaçlıSeferlerinekadargider.Türkleraçısındanbeklenmedikbirekildesavalabalayanilikiler,tarihigeliimseyriiçerisindekarılıklıolarakkimlikoluturmasürecinindebirparçasıolmugörünmektedir.Avrupalıkendikimliğiniinasürecinde“öteki”olarakAnadolu’daHristiyanlıızayıflatanunsurolanTürk’ügörmeyebalarken,TürklerdeAnadolu’dayurtedinmekararlılıklarınakarıenönemlitehditlerdenbirininAvrupalılartarafındanoluturulduunukavramaktagecikmeyecekti.AnadoluSelçukluDevletidönemindebalayanbusüreç,onunyıkılıdönemindeortayaçıkanvekuruludinamiklerihâlâtartımalıolanOsmanlıDevleti’ylehızkazanarakdevamedecekti.OsmanlılarınXIV.yüzyılınikinciyarısındaAvrupakıtasındasiyasihâkimiyetkurmayabalaması,AvrupalılarınTürkleri“öteki”olarakgörmedeisabetettiiniteyitedernitelikteydi.BundansonraAvrupa’nınbirleikordularızamanzamanTürklerekarıhareketegeçecek,ancakistedikleriniel-deedemedengeridöneceklerdi.AvrupalınınkimliindeenönemliizlerdenbiriüphesizKonstantinopolis’in1453’teTürklertarafındanethedilmesiydi.Dahası,KanunîSultanSüleymandöneminde(1520-1566),ViyanakapılarınınzorlanmasıveMacaristan’ınönemlibirkısmınıelegeçirenTürklerinartıkAvrupa’nıniçsiyasetinekarıacaknoktayagelmeleriAvrupalılarınkültüründeizbırakacakgelimelerdi.”318“17.yüzyılınilkyıllarınakadarAvrupalıyıkendinedenkgörmeyenTürklerinkimliiilkönemlihasarlardanbirini1606ZitvaTorokantlamasıylagördü.İlkdefabirOsmanlıpadiahıkendisininbirAvrupakralınadenkolduunukabulediyordu.BusüreçbirasırsonraAvrupalınınüstünlüünükabullesonuçlanmıvebudefaTürkler“öteki”olarakgördüüAvrupalıyakarısavunmakarakterlikimliiniekillendirmeyebalamıtı.NetesadüftürkiI.Ahmet’le(1603-1617)gelendenkliikabul,III.Ahmet’le(1703-1730)üstünlüükabuledönüecek,öncekaçınılmaz8Şufuzp““Ö”Üzp:Câuuup”Dîvânlmîratırmalar9(5/)55
	
  153“kötü” olarakalgılananAvrupa,birkesimingözündegiderekvazgeçilmez“iyi”konumunagelecekti.Bubakışaçısınasahipolanlarınsayısıvegücü19.yüzyıldaciddiartıgösterdi.NeredeyseartıkAvrupakaynaklıolmayanreformdüünülemezolmutu.OsmanlıtoplumununeğitilmigençlerininbirkısmınagöreDou“viranelerin”,Avrupaise“kâânelerin”mekânıydı.”319Osmanlıİmparatorluu’nunBatıilekarılamasınınderinlikliveuzunvadelitarihinde19.yüzyılınbelirleyiciliitartımagötürmezbirboyuttadır.Karılamanınilkevrelerindenitibaren,ifadeedildiisurette,birgel-gitilikisisürdürülmütürikimedeniyetdairesiarasında.ÖzellikleTanzimatileresmiyetkazanansüreçteyenininkonumumeselesindebüyükayrımalaryaanmıtır.Bu“çcçföouuzc;zcc'cu;cccuccuuouuucpç”20ÇzouoMEfuîcgouuuöz“gc/opuuuçuuuoçzpouuougâzcgözpgçç”çouuuouuuouuGougccçHfouuffîopuuzcgöcuözgfçupuâfouu“”zou9Şufuzpg5Fzou“fSf(Ööz)”Divânlmîratırmalar8(5/)“uu”ktisatRisalelerioUu(Yz)ozg5
	
  154yansıtş AhmeMi’drlkuuğu.YbîüOuuvççu,zcuKouuuuöouuouuç“îf”fGDouugBfuzuâogöouuopuçzouugouu“îcçzÇçouuzfuuuzuâzoouzuuoup;oocoç”32Tpuguz870ouucupEfçoouupoçpNâîouufzçpfçoâgzpzfouözouuçozçcuzçgöçccccoçouucuugözöuuuuzooupgojfoZoçgupöouucuucogö4âc-oçopâzgçhmetMithatfendi:HayatıveHatıralarıİu9445p19.sırTürkdebiyatıTarihiup6494FzGöç“f”KüllerindenDoannkaugâ99
	
  15dilne, kütruygusuoabmcıouşu.Tp’ğozOopuu“ou”325AhMopuuoouöouuEfvpuuocjozpçYzcupofçgçgopupzgcgç“”couugVocjz6u“ouucuuçgzuuuçG‘pouucuuç‘‘câgooc‘zz”7KHçîfîöcfzûcczopuuuzuuuİöoL-Râzûzöçz870zâopâoLRçofouu894âçopouzâuuu“fcÇçâfââSo”çzöBcg5pg4f“fc”Karılatırmalıdebiyatncelemeleriu587FzGöçg
	
  156anlyışr, 9.YüzOsmtecjiAhMEfd’cckvğ-âcgboLRâgçzçfözgçouçczcgpocDouBuzgöTc“z”328opéffgzgz4zzououuu“cçcuu”9ouuu“ÖczgouczfuuözgözzoFpooç”ouocöouuuuggzİâcgözgoupÖz“pçucgçgupöfguoogufcçgugögoöuofouog(oç)çuuuoçoupu8éfTranslation,RewritingandtheManipulationofLiteraryFameoNwooug999HKoçg5
	
  157ve diloanukufytgörçşm.”30AhMEfsgâı,gcgupoİâîcüucugL-R’âzobHKoçg54
	
  158KAYNKÇ hmetMiaEfnd,Letaif-iRivayât(Hz.FzılGökçSbğ)İsur20fMenfâu93f“ââMalumâtü897fParis’teBirTürkDuuuf“copuCî”FelsefeMetinleri(oUu)uf“î”Müşahedât(zzGöç)ugâ“uu”ktisatRisaleleriou(z)ozg5Muharrir,Şair,dib(zz)uc99“ou”ir-TürkDünyasıncelemeleriDergisi:u994()“opcâ!”ulmîratırmalargMateryalizminTürkiye’yeGirii4z“cO”slamnsiklopedisiuVfz“ozg”TürkolojiDergisiI969u“fâTürkDilivedebiyatıDergisic/X“gf”MerhabayMuharrir!hmetMithatÜzerineletirelazılar(zoöou)uozçugedametmi?Heyhat!fu888
	
  159 Aydın,MehmtS.“İsa-Kâil”slamnsiklopedisibuTürDVfY203Bğcp“FoWooIg:uŞâîCop”Muqarnas,cXuv“EuuuşuzHoc”stanbulTeknikOkulu1952ıllııu95gÖÇeviriirSüreçtir...aÇeviribilimuc999gÖ“cf”MerhabayMuharrir!hmetMithatÜzerineletirelazılaruozç6NzTürkiye’deÇadalamauou978lackthena:Thefro-asiaticRootsofClassicalCivilizationI-IIIugugUP987uatılılamaveTürkdebiyatıug88zcoModernTürkiye’deSiyasiDüünce(öoGg)u4uzpuf““Ö”zpâuuup”Dîvânlmîratırmalar9(5/)ufuGöGçLzcuf“”slamnsiklopedisiufugz“z”FıratÜniversitesilahiyatFakültesiDergisi7uou“”Divanu997/uou“z”(zou)OsmanlıMedeniyetiuçu“fpz”TurkishStudies7/
	
  160de Kock,PaulÜçYüzlüKarıçv.AhmtMiEfn-bzzyTfİsu877DcoğuCFocouoc:Rg“o”()ccofxoucoLOoo(Sö’oöîGÇ(c)Uguş)oozcou“9zou‘c”TUB27/I3cou“c‘”TU/JTS/9cou“ç“c”“””JournalofTurkishStudies9cou“cxpooofxopcofuuo”I.U.JournalofTranslationStudies;gceniTürkdebiyatıTanzimat’tanCumhuriyet’eugâzou“ff(Ööz)”Divânlmîratırmalar8(5/)zou“cupöp”KayıpHalkaup4zou7ozou“Gözzc”nlayı,c5zou“c”(ç)p//wwwfzogu///pp?=474VhmedMidhatfendivrupa’daoufu999Gogoço“coooquo”èe.(Ed.EdhemEldem),İstanbulveParis:İsisYayımcılık,1991Göçz“f”Letaif-iRivayat(zzGöç)u
	
  16Gökçe, Fazıl“AhmtMiEfnd’Çvryş”KüllerindenDoğannkaİsbugâY20GögT“fGÖ”BilimnameVI4/3RcouPuÇeviriÜzerineç.SzÖzup8Göf“fH-C”.Ü.TürkiyâtratırmalarıDergisi(TD),44zuuGuunancaDüüncerapçaKültürçLfŞupZo“gofuupoooff”Translations(Re)shapingofLiteratureandCulture(z)uozçou“UâGuu”OsmanlılmiveMeslekîCemiyetleriu987ouüyükCihaddanFrenkFodulluunau99p“czGöz”OsmanlılmiveMeslekiCemiyetleri(z)ouu987slamveatıu7âzgçhmetMithatfendi:HayatıveHatıralarıu94pz“(gçö)”p//gu/g//85/7pfirFelsefeDiliKurmakModernFelsefeveilimTerimlerininTürkiye’yeGiriiugâu“‘‘uzö/o‘cuTanzimatdebiyatıOsmanlıstanbulu’ndaModerndebiKültür(zuu)u4f“fc”Karılatırmalıdebiyatncelemeleriu
	
  162Kerman, Zyp“AhtMiEfd”Tanzimatdebiyatı(Hz.İslPcgüBcupuUçNuuÇ)kçğY0gIntheDarkPlacesofWisdom-RealityCfoGoSuf999oçş“O’cvzöîc”TürkiyeratırrmalarıLiteratürDergisi48oç“opucf”opouuop(9)Ju9ozgo9ocuTürkçe’deatıŞiiriöoçuz“ozc”ModernTürkiye’deSiyasiDüünce1u4uu“”slamnsiklopedisiuVf3féTranslation,RewritingandtheManipulationofLiteraryFameowooug99cu“c”slamnsiklopedisiufcWDünyaTarihiçgç“ugouo?”KırkmbarI.Ciltu98ç“uG”uÜlkeu985ç“p”Maaradakileru98cuöyleöyleu885“f”slamnsiklopedisiuf989“oözuuuGuu:f”Sanatvedebiyatazılarıu99
	
  163 Okay,rhnBatılılaşmaDevriTürkEdebiyatıİsugâY205atıMedeniyetiKarısındaAhmetMithatfendiugâ8uuj“Hu’Çö”Divan999/uÖNcTanzimat’tanSonraTürkiye’delimveMantıknlayııpÖz–ğÜz“fJöRog”TurkishStudiesVou9/4P“fzUuu”JournalofTurkishStudies,4;8/“897‘CcFocufoxggoocpoofo”TranslatingOtherso(.)c:JocI“czçu”JournalofTurkishStudiesc9“cfÖzg”MetninHalleri:Osmanlı’daTelif,TercümeveŞerh(zcu-jgfocuuuÖz)u4J“fuuçççoc”MerhabayMuharrir!hmetMithatÜzerineletirelazılaruozçJ“Ööz”rabaSevdası(zu)czâuu5oj“ofowgxfojuoo”ssaysonOttomanCivilization:ProceedingsoftheXIIthCongressoftheComitéInternationald’tudesPré-OttomanesetOttomanes,Praha,1996gcofccofzcpucu998ffz“cz”Malumât9
	
  164Tabkoğlu, Ahmet“OsnıMir”OsmanlıMedeniyeti(Hz.CoşuÇ)İuK205p19.sırTürkEdebiyatıTarihiuYpFvzu“uNcc”TercümeDergisi4c943oZ“ögSzczcö?”TUB,gâLcXXIVÜgohmetMithatfendi’deÇalımaFikriuf994UyanıDevirlerindeTercümeninRolüuuwc“gofo”TheInvisibilityofTranslator(zo)oowo:ougougccopofou998JSkoposTheoryofTransation(SomerguementsForandgainst)gXcoX-g99zgçâhmetMithatfendi:HayatıveHatıralarıu94WugJcqu“fo”slamnsiklopedisiuf