Tarihsel Süreçte İstanbul/Ayvansaray’daki Toklu İbrahim Dede Mescidi - Sav, Murat (Vakıflar Genel Müdürlüğü, 2011)
Toklu Dede Mescidi adıyla tanınan ve İstanbul’un Ayvansaray semtinde bulunan yapı, aslında Bizans dönemine ait küçük bir mimari kalıntıydı. XX. yüzyıl başlarında harap olunca, bir daha kullanılmamak üzere terk edilmiştir. Güney duvarının kalıntıları 1980’li yılların başına kadar ulaşmıştır fakat günümüze bu küçük yapının hiçbir kalıntısı ulaşmamıştır. Yapının Bizans geçmişiyle ilgili çeşitli iddialar öne sürülmektedir. Bu yapıyı Azize Thekla veya Nikolaos Kilisesi olarak kabul edenler olsa da her iki konuda bilimsel açıdan bir netlik yoktur. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapının yeniden ayağa kaldırılması için çalışmalar başlatılmış olup, yerinde yapılacak kazı ile bazı problemler de açıklığa kavuşmuş olacaktır. Yapının ayaktayken yapılan plan çizimlerine ve çekilen fotoğraflara bakılarak, dikdörtgen planlı, son devir Bizans özellikli ve içi duvar resimleriyle çevrilen bir yapı olduğu anlaşılmaktadır. Toklu İbrahim Dede Vakfına bağlı olarak mescide çevrilmiş ve yıkılıncaya değin bu fonksiyonla hizmet etmiştir.
Toklu İbrahim Dede Masjid in Ayvansaray/Istanbul in The Historical Process
Keywords: Mescid; Yapı; Şapel; Fresko; Harabe; Masjid; Building; Chapel; Fresco; Ruin