Modern Avrupa Fiziği’nin Osmanlı Devleti’ne Geçişi : Başhoca İshak Efendi’nin Mecmua-i Ulum-i Riyaziye’sinde Isı ve Elektrik Bahisleri - Toprak, Abdullah Haris (FSM Vakıf Üniversitesi, 2014)
Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nde ordunun modernizasyonu kapsamında açılmış askerî eğitim kurumları olan Mühendishânelerde okutulan Türkçe ders kitapları kanalıyla modern Avrupa fiziğinin Osmanlı Devleti’ne geçiş süreci incelenecektir. Bunun için Mühendishâne-i Berrî-i Hümayûn Başhocası İshak Efendi’nin ansiklopedik eseri olan Mecmûa-i Ulûm-i Riyâziye’nin ‘Isı’ ve ‘Elektrik’ bahisleri esas alınmıştır. Belirtilen bahislerin modern Avrupa fizik kitaplarından tercüme edilerek yazıldığı iddiası araştırılacaktır. Mühendishâne’nin kütüphanesinde bulunan fizik ile alakalı yabancı dilde yazılmış eserlerinin ilgili kısımları incelenecek ve bilgi alışverişini mahiyeti, miktarı ve kapsamı araştırılacaktır.

This study aims to examine the transfer of modern European physics to the classical science tradition of Ottoman Civilization, by way of analyzing textbooks which were read in the Ottoman Military Schools, or Mühendishânes. For this purpose, the sections on heat and electricity of the encyclopedic textbook, Mecmûa-i Ulûm-i Riyâziye, by the Rector of Ottoman Military School, Başhoca İshak Efendi, were chosen. Additionally, similarities and differences between the heat and electricity sections of modern European physics books and of the Mecmûa were compared and investigated.
FSM Vakıf Üniversitesi, Medeniyetler İttifakı Enstitüsü
Keywords: Mühendishane-i Berri-i Hümayun; Mecmua-i Ulum-i Riyaziye; Başhoca İshak Efendi; Isı Tarihi; Elektrik Tarihi; Teknoloji Transferi; Ottoman Military Schools; Histroy of Heat; History of Electricity; Transfer of Technology