Oryantalist Literatürde İslam Sanatında Geometrik Desenlerin Temsili - Sönmez, Serap Ekizler (M. Nezih Başgelen, 2025)
Bu makale, 19. ve 20. yüzyılda Batılı araştırmacıların İslam sanatındaki geometrik desenleri ele alış biçimlerini oryantalist literatür bağlamında incelemektedir. Çalışmada Jules Bourgoin, Ernest Hanbury Hankin, Owen Jones, James Wild, Pascal-Xavier Coste, Émile Prisse d’Avennes ve James Cavanah Murphy gibi figürlerin yayınları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Analiz, söz konusu metinlerde desenlerin çoğunlukla görsel repertuar ve dekoratif unsur düzeyinde belgelendiğini, buna karşılık Bourgoin’in sınıflama önerileri ya da Hankin’in “temas hâlindeki çokgen” yaklaşımı gibi örneklerde üretim mantığını çözümlemeye dönük sistematik girişimlerin de bulunmakta olduğunu göstermektedir. Ayrıca “Arap sanatı” ve “Arabesque” gibi üst başlıklarla yapılan sınıflandırmaların, dönemin epistemolojik ve estetik yönelimleriyle bağlantılı olduğu tartışılmaktadır. Terminolojinin oluşum süreçleri, görselleştirme teknikleri ve sınıflandırma mantıkları bağlamında bu literatürün işleyişi ortaya konulmaktadır. Böylece İslam sanatında geometrik desenlerin oryantalist söylemde tarih dışı ve yalnızca dekoratif bir alan olarak kodlanmasına yol açan temsillerin sınırları görünür kılınmakta, görsel benzerlik temelli yaklaşımların metodolojik açmazları belirginleşmektedir.

This article examines the approaches of Western researchers in the 19th and 20th centuries to geometric patterns in Islamic art within the context of Orientalist literature. The publications of figures such as Jules Bourgoin, Ernest Hanbury Hankin, Owen Jones, James Wild, Pascal-Xavier Coste, Émile Prisse d’Avennes, and James Cavanah Murphy are comparatively evaluated. The analysis shows that, in these texts, patterns were for the most part documented at the level of visual repertoire and decorative element; however, systematic attempts aimed at analyzing the logic of production are also present, as in Bourgoin’s classifications or Hankin’s “polygons in contact” approach. In addition, it is discussed how classifications made under overarching categories such as “Arab art” and “Arabesque” were connected to the epistemological and aesthetic orientations of the period. The functioning of this literature is demonstrated in terms of the processes of terminology formation, visualization techniques, and principles of classification. Thus, the boundaries of the representations that contributed to coding Islamic geometry within Orientalist discourse as ahistorical and merely decorative are made visible, and the methodological limitations of approaches based on visual similarity become more apparent.
The Representation of Geometric Patterns in Islamic Art within The Orientalist Literature
Keywords: Türk-İslam Sanatında Geometrik Desenler; Oryantalizm; Ornament; Bourgoin; Hankin; Owen Jones; Geometric Patterns in Turkish-Islamic Art; Orientalism