Hicrî altıncı asra kadar hanefî âlimler ve hadis literatürü katkıları - Özsoy, Adem (Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2025)
Hanefî mezhebi, İslâm dünyasında geniş bir kabul görmüş ve dört büyük Sünnî mezhepten biri olarak tarihsel sürecini devam ettiren önemli bir fıkıh ekolüdür. Mezhebi sistematik bir yapıya kavuşturan İmam Ebû Hanîfe, hicrî II. asırda fıkıh alanında geliştirdiği yöntem ve görüşlerle önemli bir etki oluşturmuş, mezhebi zamanla İslâm dünyasında benimsenmiştir. Ancak, Hanefî mezhebi, hadisle ilgili yaklaşımı ve uygulamaları sebebiyle eleştirilere maruz kalmıştır. Özellikle ehl-i hadis anlayışının önde gelen temsilcileri tarafından, Hanefîler hadis ilminden uzak durmakla suçlanmış ve bu durum, mezhebin hadis ilmiyle olan ilişkisini zayıf bir noktada konumlandırmıştır. Oysa tarihsel süreç incelendiğinde, Hanefîlerin hadis ilmine dair önemli katkılarda bulunduğu ve bu alandan tamamen soyutlanmadığı anlaşılmaktadır. Bu çalışma, Hanefîlerin, hicrî VI. ve VII. asırlardan sonra hadis ilmine olan ilgilerinin arttığına dair görüşün aksine, onların hadis rivayeti, tedrisatı ve tasnif faaliyetlerine erken dönemde de önemli katkılar sunduklarını ortaya koymayı amaçlamakta ve özellikle Hanefîlerin hicrî VI. asra kadar hadis ilminde oynadıkları rolü incelemeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda, elinizdeki çalışma vesilesiyle, Hanefîlerin hadis ilmiyle kurdukları güçlü ilişkileri, Hanefîlerin hadis ilminden bağımsız bir gelenek oluşturmadıkları, aksine bu ilimle sıkı bir bağ kurdukları, araştırmacılara sunulmuş olacaktır. Sonuç olarak, bu tez, Hanefî mezhebi hakkında mevcut algıların yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamayı hedeflemekte ve onların hadisle ilişkisini doğru bir şekilde anlamamıza dair daha doğru bir perspektif kazanmamıza imkân sağlayacaktır.

The Hanafi school of jurisprudence is an important school of jurisprudence that has gained wide acceptance in the Islamic world and continues its historical process as one of the four major Sunni schools of thought. Imam Abu Hanifa, who brought the school of thought to a systematic structure, had a significant impact with the methods and views she developed in the field of jurisprudence in the 2nd century of the Hijra, and her school of thought was gradually adopted throughout the Islamic world. However, the Hanafi school has been subject to criticism due to its approach and practices regarding hadith. Especially by the leading representatives of the Ahl al- Hadith school, the Hanafis were accused of staying away from the science of hadith, and this situation placed the school's relationship with the science of hadith at a weak point. However, when the historical process is examined, it is understood that the Hanafis made important contributions to the science of hadith and did not completely isolate themselves from this field. This study aims to reveal that, contrary to the view that the Hanafis' interest in hadith science increased after the 6th and 7th centuries of the Hijra, they made significant contributions to hadith narration, teaching and classification activities in the early period, and aims to examine the role played by the Hanafis in hadith science, especially in the first five centuries. In this context, through this study, the strong relationship that the Hanafis have established with the science of hadith will be presented to researchers, and the fact that the Hanafis did not create a tradition independent of the science of hadith, but on the contrary, they established a close bond with this science. In conclusion, this thesis aims to contribute to the re-evaluation of vcurrent perceptions about the Hanafi school and will enable us to gain a more accurate perspective on understanding their relationship with hadith.
Hanafi scholars until the sixth century of hijri and their contributions to hadith literatüre
Keywords: Din; Religion