Osman Zeki Özturanlı’nın Öykülerinde Halk Bilimsel Bağlam

Abstract

Osman Zeki Özturanlı, yirminci yüzyılın üçüncü çeyreğinde özellikle öyküleri ile öne çıkan yazarlardan olmuştur. Söke’de doğup büyüyen ve İstanbul’da hukuk öğrenimi gören Özturanlı, doğup büyüdüğü kasabada avukatlık yapar. Avukatlık mesleğinin ona, çevresinin farklı insan tipleri ile yoğun bir etkileşim olanağı sağladığı tahmin edilebilir. Özturanlı, doğup büyüdüğü Söke ve çevresini, insanlarını, onların bireysel ve toplumsal sorunlarını öykülerine yansıtmıştır. Yazar; köy ve kasabanın ayrı ayrı veya aynı öykü içinde birlikte yer aldığı mekânlarda köylü ve şehirlilerin ayrılan ve kesişen dünyalarını canlı gözlemler, ağız özellikleri ve davranış kalıpları ile birlikte anlatır. Osman Zeki Özturanlı’nın öyküleri, 1950-1970 arası Türkiye’nin değişim ve dönüşümünü bir Ege kasabası etrafında yansıtır. Mekân, insan ve toplumun değişimi, öykü kahramanları merkeze alınarak zaman zaman duygusal tonu yüksek bir üslup çerçevesinde anlatılır. Halk bilimi konu ve türlerinin, edebi metinleri belirleme ve edebi metinlerde yer alma şekilleri ile ilgili araştırmalar son yıllarda artmıştır. Edebi bir metnin içerik ve şekil bakımlarından onu oluşturan halk bilimsel yapı taşlarını belirleme, etkilenmeleri göstermeyi amaçlayan bu çalışmalar halk bilimi-edebiyat disiplinlerini yaklaştıran incelemelerdir. Bu çalışmada Osman Zeki Özturanlı’nın, öyküleri halk bilimi-edebiyat etkileşimi çerçevesinde incelenmiştir. Özturanlı’nın öykülerinde dilin sözlü doğasını güçlü bir şekilde yansıtan ağız özellikleri, lakaplar, deyim, atasözü, argo, küfür gibi türler belirlenip örneklendirilmiştir. Öykülerde yer alan ve halk biliminin toplum ve gelenek yönlerinin daha belirgin olduğu geçiş dönemleri, halk inançları, halk hukuku, halk hekimliği konuları ile ilgili kullanımlar tespit edilip öykünün bağlamı çerçevesinde incelenmiştir.

Osman Zeki Özturanlı was a well-known mid-twentieth-century writer, best recognized for his short stories. Born and raised in Söke, Özturanlı studied law in Istanbul and worked as a lawyer in his hometown. It can be assumed that his profession as a lawyer provided him with the opportunity to interact intensively with different types of people in his environment. Özturanlı reflected his hometown of Söke and its surroundings, its people, and their individual and social problems in his stories. The author vividly describes the separate and intersecting worlds of villagers and city dwellers in settings where the village and town appear separately or together in the same story, along with their dialects and behavioral patterns. Osman Zeki Özturanlı’s stories reflect the changes and transformations in Turkey between 1950 and 1970 through the lens of an Aegean town. The changes in place, people, and society are narrated through the story’s main characters, sometimes in a highly emotional tone. Research on the subjects and genres of folklore, and how they are identified and appear in literary texts, has increased in recent years. These studies, which aim to identify the folkloric motifs and elements that constitute a literary text in terms of content and form and to show their influences, are investigations that bring the disciplines of folklore and literature closer together. In this study, Osman Zeki Özturanlı’s stories are examined within the framework of folklore-literature interaction. The linguistic features that strongly reflect the oral nature of language, such as dialectal characteristics, nicknames, idioms, proverbs, slang, and cursing, are identified and exemplified in Özturanlı’s stories. The use of terms related to folk beliefs, folk law, and folk medicine, which are more prominent in the rites of passages of folklore, been identified and examined within the context of the stories.