Durağan Bilimden Dinamik Bilime: Evelyn Fox Keller’in Toplumsal Cinsiyet ve Bilim Üzerine Düşünceler Eserinin Değerlendirmesi

Abstract

Evelyn Fox Keller’ın Toplumsal Cinsiyet ve Bilim Üzerine Düşünceler adlı eseri, bilimin doğasını toplumsal cinsiyet ilişkileri bağlamında yeniden değerlendirir. Eser, feminist bilim çalışmaları kadar bilim tarihi, bilim felsefesi ve bilim sosyolojisi açısından da temel bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Keller, bilimi yalnızca kadınların dışlandığı bir alan olarak değil, toplumsal, kültürel ve tarihsel koşullar içinde şekillenmiş bir etkinlik olarak ele alır. Ona göre hem “cinsiyet” hem de “bilim” doğal değil, toplum tarafından inşa edilmiş kategorilerdir; bu nedenle değişime ve dönüşüme açıktırlar. Kitap üç metodik ve tematik bölümden oluşur: tarihsel, psikanalitik ve bilimsel analiz. Platon’dan Francis Bacon’a uzanan bilgi anlayışını, Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramını ve genetikçi Barbara McClintock’un çalışmalarını inceleyen Keller, durağan değil dinamik bir “nesnellik” ve “düzen” kavramı önerir. Bilimin eril tahakküm biçimlerinden arındırılmasını, dışarıdan reddedilmek yerine içeriden dönüştürülmesini savunur. Böylece eser, bilimi insani bir etkinlik olarak yeniden konumlandırarak yalnızca feminist teoriye değil, çağdaş bilim tarihi, felsefesi ve sosyolojisine de nitelikli bir katkı sunma potansiyeline sahiptir.

Evelyn Fox Keller’s Reflections on Gender and Science re-evaluates the nature of science within the context of gender relations. The book serves as a key reference not only for feminist science studies but also for the history, philosophy, and sociology of science. Keller approaches science not merely as a field from which women have been excluded, but as an activity shaped by social, cultural, and historical conditions. According to her, both “gender” and “science” are not natural but socially constructed categories; thus, they are open to change and transformation. The book is organized into three methodological and thematic sections: historical, psychoanalytic, and scientific analysis. Examining the epistemological traditions from Plato to Francis Bacon, Jean Piaget’s theory of cognitive development, and geneticist Barbara McClintock’s research, Keller proposes a dynamic rather than static conception of “objectivity” and “order.” She advocates for the purification of science from patriarchal forms of domination and calls for its transformation from within rather than its rejection from without. Thus, the work, by repositioning science as a fundamentally human endeavor, holds the potential to offer a substantial contribution not only to feminist theory but also to contemporary studies in the history, philosophy, and sociology of science.