Sodom ve Gomore Romanının “Gereksiz Adam” Bağlamında İncelenmesi

Abstract

“Gereksiz adam” kavramı Rus Edebiyatında Batılılaşma etkisi ile ortaya çıkmış; gelenek ve modernlik arasında kalan, toplumla uyuşamayan, özünde yetenekli ve akıllı bir kimse olmasına rağmen kendini gerçekleştiremeyen karakterlerin oluşturduğu dönemin yaygın tipidir. Türk Edebiyatında da benzer süreçler, değişimler yaşandığından dolayı bu tip eserlerde görülmeye başlanır. Özellikle Batılılaşma ve onun etkilerinin fazlaca hissedildiği 20. yüzyıl roman kahramanların “gereksiz adam” özellikleri daha fazla dikkat çeker. Bu dönemin eserlerinden biri olan Sodom ve Gomore romanının başkahramanı Necdet gerek toplumun sorunlarını, mücadelesini yeterince benimsemesi gerekse karşısında olduğunu belirttiği yozlaşma, Batılılaşma gibi kavramları benimsemiş bir topluluğun içinde yer almasıyla “gereksiz adam” özelliklerini yansıtır. Necdet de diğer “gereksiz adam”lar gibi potansiyel olarak iyi özelliklere sahip, akıllı ve idealist bir gençken bu özellikleri eyleme dökememesi nedeniyle eleştirdiği kimselerden farklı bir noktada olamaz. Roman boyunca özellikle sevdiği kadın olan Leyla’nın aşkının da etkisiyle Batılı subaylar ve onların destekçisi olan bir topluluğun içinde hoşlanmamasına rağmen kalmaya devam eder. Fikrî olarak içinde bulunduğu topluluğun karşısında olsa da fiilî olarak bir karşı duruş gösteremez ta ki Millî Mücadeleciler Anadolu’nun büyük bölümünde zafer kazanıp İstanbul’a yaklaşıncaya kadar. O noktadan sonra sergilediği tutum da onu bir kahraman olarak anmaya yetecek kadar güçlü değildir. Çalışmada Necdet’in “gereksiz adam” tipine dahil edilebilecek özellikleri ele alınarak eser ve karakter bu açıdan incelenmiştir.The concept of the “superfluous man,” which emerged in Russian literature under the influence of Westernization, represents a type of character who is intellectually capable and morally sensitive yet fails to translate these qualities into meaningful action. Caught between tradition and modernity, such figures struggle to integrate into society and often remain passive observers rather than active participants in social transformation. A similar literary pattern can be observed in Turkish literature, particularly during the early 20th century, when the effects of Westernization were deeply felt. In this context, the protagonists of many novels begin to exhibit characteristics associated with the “superfluous man.” One prominent example is Necdet, the central character in Yakup Kadri Karaosmanoğlu’s Sodom ve Gomore. Necdet embodies the contradictions of his time: although he is ideologically opposed to the moral decay and Western-influenced elite he finds himself surrounded by, he lacks the will to take a decisive stand against them. Despite his intellectual awareness and ethical discomfort, he remains complicit in the very environment he criticizes, especially under the emotional influence of his love for Leyla. Only when the nationalist forces begin to triumph in Anatolia and approach Istanbul does Necdet show signs of aligning his actions with his beliefs. This article aims to examine Necdet as a representative of the “superfluous man” type within the framework of Turkish literature. Through an analysis of his psychological state, social positioning, and inaction, the study seeks to reveal how the character reflects both individual and societal dilemmas of a transitional period marked by cultural dislocation and identity crisis.