Osmanlı / Türk Evi’nin Ekonomik ve Ekolojik Etkenler Bağlamında İncelenmesi

Abstract

Osmanlılar konut mimarisinde kendi inanç, anlayış, kültür ve birikimleriyle kendilerine özgü konut tipini oluşturmuşlardır. Osmanlı / Türk evi konusunda yapılan araştırmalarda farklı özellikler ve etkenler dikkate alınarak “Osmanlı Evi, Türk evi, Anadolu evi, geleneksel Türk evi’’ gibi tanımlamalar yapılmıştır. Bu evlerin ortak birtakım özellikleri olmakla beraber inşa edildikleri coğrafya, topoğrafya, iklim, malzeme, arsa biçimlenmeleri, ekonomik durum vb. nedenlerle farklılıklar gösterdiği görülmektedir. Bu çalışma kapsamında, Osmanlı / Türk evi ekonomik ve ekolojik etkenler bağlamında incelenecektir. Osmanlı / Türk evi ekonomik faktörler çerçevesinde ele alındığında, üretim yapılan bir mekân olduğu görülmektedir. Oda, bahçe, mutfak ve varsa ahır üretim yapılan evin alt birimleridir. Evin şekillenmesini belirleyen en önemli etkenlerden biri ekonomik imkânlardır. Osmanlı / Türk evinin yapısını dönemin veya konut sahibinin ekonomik durumu etkilediği görülmektedir. Yapılan araştırmalarda zenginlerin evlerinin çok katlı ve çok odalı, kullanılan malzemenin kalitesi ve çeşitliliği dönemin süsleme üsluplarına sahip olması ekonomik etkenlerin konut mimarisine yansıması olarak değerlendirilebilir. Ekolojik faktörler çerçevesinde Osmanlı / Türk evi ele alındığı zaman ise; enerji etkin konut tasarımı çözümlerine örnek teşkil edebilecek ekolojik olarak tasarlandığı görülmektedir. Konutta kullanılan malzemenin coğrafyaya en uygun malzemelerden seçilmesi, gün ışığını yeterli şekilde iç mekana alması, plan tipleri, pencere, kapı ve malzemelerde standartların olması, oda-sofa ve oda-bahçe ilişkileri, çevreye olan atıkların en aza indirilmesi kısacası ekonomik ve ekolojik etkenler göz ardı edilmeden inşa edilmiştir. İç mekânda çok sayıda işlevin aynı anda gerçekleşmesi mekân kurgusu ve kullanımı olarak günümüz konut tasarımı ile karşılaştırıldığı zaman arazi, plan yerleşimi ve mobilya kullanımı açısından çok fonksiyonlu ve modüler olması, mekânsal kullanım açısından ekonomiyi beraberinde getirmektedir. Çalışmada Osmanlı / Türk evi arazi kullanımı, malzeme, plan kurgusu, iç ve dış mekan ilişkileri ekonomik ve ekolojik etkenler bağlamında incelenmiştir.