الحروفُ الشبيهة بالحروفِ الزَاّئدة واستخدام بعضهِا في القرآن ا لكريم

Abstract

الحروفُ الزائدةُ في اللغة العربيَّةِ تتميَّزُ بأنَّها لا تحتاجُ إلى مُتعلَّق، وقد تَبيَّنَ في البحث أنَّ الحروفَ، )رُبَّ، وخَ ل، وحَاشا، وعَدا، ولولا، ولعلَّ(، تتشابهُ مع الحروفِ الزائدةِ في ا عدمِ احتياجها لمًتعلَّق؛ ولذلك سُمِّيتْ بالحروفِ الشبيهةِ بالحروفِ الزائدة، وتتميَّزُ هذه الحروفُ بأنَّها لا تُستخدَمُ إ لا لَّّا في معانيها الأصليَّة، بخ لفِ الحروفِ الزائدةِ فإنَّها تستخدمُ اََ في غيرِ أصلِ معناها، مثل التأكيدِ والتحسين، وبِما أنَّ هذه الحروفَ الشبيهةَ بالزائدةِ تحتفظُ بمعانيها الأساسيَّة، ف ل يوجدُ خ لفٌ كبيرٌ بين العلماءِ في المعنى الذي ينشأُ نتيجةً لعدِّ هذه ا ا الحروفِ من الحروفِ الزائدة. وقد بينَّا في هذه الدراسةِ خصائصَ كلِّ حرفٍ من هذه الحروفِ والمَواضِعِ التي وردتْ فيها في القرآنِ الكريم، مع بيانِ الوجوهِ البلاغيَّةِ المتعلِّقة، ولم نتعرَّضْ في البحثِ إ اَّ لدراسةِ كونِ الحرفِ شبيهًا بالحروفِ الزائدة، ولم نتطرَّق إلى الآراءِ والوجوهِ الأخرى ل خشيةَ الإطالةِ والخروجِ عن موضوعِ الدِّراسة.

Arapçada zâid harfler, bir müteallaka ihtiyaç duymamalarıyla ayırt edilir. Araştırmada رُبَّ، خا، حاشا، عدا، لولا، لعل) ل ) harflerinin de aynı şekilde müteallaka ihtiyaç duymadıkları tespit edilmiştir. Bu yüzden bu harflere zâid harflere benzeyen harfler denir. Bu harfler yalnızca asıl anlamlarında kullanılırken, zâid harfler vurgulama veya güzelleştirme gibi kendi asıl anlamlarının dışında kullanılır. Bu benzer harfler asıl anlamlarını koruduklarından, onların zâid harflerden sayılmasıyla ortaya çıkan anlam konusunda âlimler arasında büyük bir ihtilaf yoktur. Bu çalışmada, bu harflerin her birinin özellikleri ve Kur’an-ı Kerim’de geçtikleri yerler gösterilmiş; ayrıca ilgili belâgat yönleri açıklanmıştır. Araştırmada sadece bu harflerin zâid harflere benzemesi durumu ele alınmış, konunun dışına çıkmamak için diğer görüş ve yorumlara değinilmemiştir.

In Arabic, the zāid letters are distinguished by the fact that they do not need a relatل ed word. The study found that the letters ( رُبَّ، خ ا، حاشا، عدا، لولا، لعل ) share this feature of not requiring a related element. Therefore, they are called letters similar to zāid letters. These letters are used only in their original meanings, whereas zāid letters are used outside their original meanings, such as for emphasis or enhancement. Since these letters similar to zāid letters preserve their original meanings, there is no major disagreement among scholars regarding the meaning that arises when these letters are counted among the zāid ones. In this study, we explained the characteristics of each of these letters and the contexts in which they appear in the Qur’an, along with their rhetorical aspects. The research focused only on their resemblance to zāid letters and did not address other views or interpretations to avoid unnecessary length and deviation from the main topic.