“Şehir Mimarı” Hermann Jansen’in Planlama Anlayışı ve Başkent Ankara’nın İmarı

Abstract

Cumhuriyet Dönemi’ne geçişle birlikte Türkiye, çok yönlü ve hızla şekillenen bir değişim ve gelişim süreci yaşamıştır. Bu değişim ve gelişim sürecinden en fazla etkilenen alanlardan biri de kentler olmuştur. Yaşayan ve sürekli gelişen birer organizma olan kentler, devlet yapısında meydana gelen toplumsal, siyasal, kültürel ve iktisadi değişimlerden etkilenerek hızla dönüşüm geçirmişlerdir. Başta devletin yönetim merkezi Ankara olmak üzere, Anadolu kentlerinin yeni-den inşa edilme süreci başlamıştır. Başkent olma özelliği ile diğer kentlerden ayrılan Ankara’nın imarı ise, dönemin en önemli konuları arasında yer almıştır. ‘Ankara’nın imarı’, yeni kurulan devletin ideallerinin somutlaştırılmasına yöne-lik ilk girişim olmuştur. Devletin başarısıyla özdeşleşen çağdaş bir başkent im-gesi oluşturma düşüncesiyle kentsel planlama sürecine girilmiştir. Ankara, hem yeni devletin başkentliğini üstlenmiş, hem de Batılı yaşam biçiminin, yeni kent planlama anlayışının ve modern mimari üslubun diğer kentlere de yansıtılmasına öncülük etmiştir. Devletin imar politikalarının merkezi haline gelen Ankara’nın planlı kentsel gelişimi ve mekânsal dönüşümünün, ülkedeki tüm kentlere örnek olması beklenmiştir. Özellikle, 1928 yılında düzenlenen imar yarışması, Anka-ra’nın planlı kentsel gelişimi, kent dokusunun değişimi ve mekânsal dönüşü-münde büyük bir kırılma noktası olmuştur. Bu çalışmada, üstlendiği yeni roller ve kazandığı yeni boyutlar ile birlikte kent planlamasında köklü bir gelişim ve değişim süreci yaşayan başkent Ankara irde-lenmiştir. Küçük bir Anadolu kentinden ‘Başkent Ankara’ kimliğine evrilme sürecinin önemli aktörlerinden ‘Hermann Jansen’in kent planlama anlayışı ele alınmıştır. Türkiye’ye modern bir planlama anlayışı getiren, ülkedeki birçok kentin planlı gelişimine önemli katkılar sağlayan ‘Jansen Planı’ ve kararları in-celenmiştir.

With the transition to the Republican Period, Turkey has experienced a process of change and development that has been shaped in various ways and rapidly. One of the areas most affected by this process of change and development has been cities. Cities, which are living and constantly developing organisms, have undergone rapid transformation by being affected by the social, political, cultu-ral and economic changes in the state structure. The process of rebuilding the Anatolian cities, especially Ankara which is the administrative center of the sta-te, has begun. The reconstruction of Ankara, which differs from other cities with its feature of being the capital, was among the most important issues of the pe-riod. The 'reconstruction of Ankara' was the first attempt to concretize the ideo-logy of the newly established state. The urban planning process was started with the idea of creating a contemporary capital image identified with the success of the state. Ankara not only assumed the capital of the new state, but also pionee-red the reflection of the Western way of life, the new urban planning approach and the modern architectural style to other cities. The planned urban develop-ment and spatial transformation of Ankara, which has become the center of the state’s zoning policies, was expected to be an example for all cities in the co-untry. In particular, the competition held in 1928 was a major breaking point in the planned urban development, change of urban fabric and spatial transforma-tion in Ankara. In this study, the capital Ankara, which has experienced a radical development and change process in urban planning, with the new roles it has assumed and the new dimensions it has gained, has been examined. The urban planning approach of 'Hermann Jansen', one of the important actors of the process of evolving from a small Anatolian city to the identity of 'Capital Ankara', wasis discussed. The 'Jansen Plan' and its principles, which have brought a modern planning approach to Turkey and made significant contributions to the planned development of the cities in the country, were examined.