Tanzimattan sonra Türk aile hukukuna dair temel meselelerin fıkhî açıdan değerlendirilmesi

Abstract

19.yüzyılın ilk yarısında Osmanlı Devleti'nde başlayan Tanzimat Dönemi, toplumsal hayatın pek çok alanında olduğu gibi aile hukuku alanında da önemli değişim ve tartışmaları beraberinde getirmiştir. 1839-1876 yılları arasındaki bu dönem, Batılılaşma hareketleri ve yenileşme çabalarıyla şekillenmiştir. Tanzimat'la birlikte kadınların toplumdaki konumu ve aile içindeki rolleri gündeme gelmiş, çok eşlilik (teaddüd-i zevcat), boşanmada kadına tanınan tefvîz-i talâk hakkı ve küçük yaşta evlendirme gibi konular tartışılmaya başlanmıştır. Dönemin aydınları ve uleması arasında bu konularda farklı görüşler dile getirilmiştir. Bir yandan çok eşliliğin yasaklanması, kadına boşanma hakkı tanınması gibi değişimler savunulurken, diğer yandan geleneksel İslami uygulamaların sürdürülmesi gerektiği ileri sürülmüştür. Örneğin Namık Kemal gibi aydınlar çok eşliliğe karşı çıkarken, Babânzade Ahmed Naim ve Aksekili Ahmed Hamdi gibi isimler bunu savunmuşlardır. Benzer şekilde boşanma hakkı konusunda da fikir ayrılıkları yaşanmıştır. Bu görüş ayrılıkları ve tartışmalar, 1917'de ilan edilen Hukuk-ı Aile Kararnamesi ve ardından gelen Medeni Kanun'un hazırlanmasında etkili olmuştur. Tanzimat'ın getirdiği yenileşme rüzgarları, kadın hakları ve aile hukuku alanında da önemli değişimlere ve fikri mücadelelere yol açmıştır.

The Tanzimat Period, which began in the first half of the 19th century in the Ottoman Empire, brought about significant changes and debates in the field of family law, as it did in many other areas of social life. This period, spanning between 1839- 1876, was shaped by the Westernization movements and reform efforts. With the Tanzimat, issues such as the status of women in society and their roles within the family came to the fore, and topics like polygamy (teaddüd-i zevcat), the right of women to initiate divorce (tefviz-i talak), and underage marriages began to be discussed. Different views were expressed on these matters among the intellectuals and ulema of the time. While some advocated for changes such as the prohibition of polygamy and granting women the right to divorce, others argued for the continuation of traditional Islamic practices. For instance, intellectuals like Namık Kemal opposed polygamy, while figures like Babanzâde Ahmed Naim and Aksekili Ahmed Hamdi defended it. Similarly, there were disagreements regarding the right to divorce. These divergences of opinion and debates were influential in the preparation of the Family Law Decree (Hukuk-ı Aile Kararnamesi) issued in 1917 and the subsequent Civil Code. The reform winds brought by the Tanzimat led to significant changes and intellectual struggles in the field of women's rights and family law.