Klasik Arap Şiiri Işığında Abbâsî Sarayında Av Partilerinin Siyasi ve Sembolik Rolü

Abstract

Avcılık, insanlık tarihinin en kadim faaliyetlerinden biri olarak, zamanla hayatta kalma mücadelesinden iktidar sembolizmine evrilen çok katmanlı bir kültürel fenomen haline gelmiştir. Bu çalışma, Abbâsî Hilafeti döneminde (750-1258) av partilerinin devlet siyasetindeki rolünü ve bu pratiklerin klasik Arap şiirine yansımasını incelemektedir. Araştırma, birincil tarih kaynakları ve şiir divanlarının karşılaştırmalı analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Cahiliye döneminde kaside içerisinde tasvir unsuru olarak yer alan av betimlemeleri, İslam fetihleri sonrasında Fars, Türk ve Bizans kültürleriyle etkileşim neticesinde teknik ve estetik açıdan zenginleşmiştir. Emevîler döneminde başlayan kurumsallaşma süreci, Abbâsîler döneminde doruk noktasına ulaşmış; avcılık, bir devlet seremonisi, askeri talim aracı ve iktidar gösterisi olarak çok işlevli bir rol üstlenmiştir. Bu süreçte “tardiyyât” adıyla anılan av şiirleri, müstakil bir edebî tür olarak gelişmiş ve Ebû Nüvâs, el-Buhturî ve el-Mütenebbî gibi şairlerin eserleriyle olgunlaşmıştır. Çalışma, av partilerinin salt bir aristokratik eğlence olmadığını; aksine devlet adamlarının askeri becerilerini geliştirme, tebaa üzerinde otorite tesis etme, diplomatik ilişkileri güçlendirme ve siyasi meşruiyet inşa etme araçları olduğunu ortaya koymaktadır. Halifeler ve saray erkânının av hayvanlarına (özellikle şahin, doğan, çita ve aslan) yüklediği sembolik anlamlar, iktidar söyleminin görsel ve performatif bir dile dönüşmesini sağlamıştır. Tardiyyât şiirleri ise bu iktidar dilinin edebi yansıması olarak belgesel nitelikte bir işlev görmüştür.Hunting, one of the most ancient activities in human history, has evolved over time from a struggle for survival into a multifaceted cultural phenomenon representing the symbolism of power. This study examines the role of hunting parties in state politics during the Abbasid Caliphate (750–1258) and the reflection of these practices in classical Arabic poetry. The research was conducted using a comparative analysis of primary historical sources and poetry anthologies (divans). Hunting descriptions, which appeared as descriptive elements within the qasida during the Pre-Islamic (Jahiliyyah) period, were enriched technically and aesthetically following the Islamic conquests through interaction with Persian, Turkish, and Byzantine cultures. The process of institutionalization, which began during the Umayyad period, reached its culmination under the Abbasids; hunting assumed a multifunctional role as a state ceremony, a tool for military training, and a display of power. During this process, hunting poems, known as tardiyyah, developed as an independent literary genre and matured through the works of poets such as Abu Nuwas, al-Buhturi, and al-Mutanabbi. The study demonstrates that hunting parties were not merely an aristocratic pastime; on the contrary, they were instruments for developing the military skills of statesmen, establishing authority over subjects, strengthening diplomatic relations, and building political legitimacy. The symbolic meanings attributed to hunting animals (particularly falcons, hawks, cheetahs, and lions) by the caliphs and court dignitaries enabled the discourse of power to transform into a visual and performative language. Tardiyyah poems, in turn, served a documentary function as the literary reflection of this language of power.