Ülkü Tamer’in Alleben Öyküleri’nde Meslekler, Taşra Kültürü ve Kolektif Hafıza

Abstract

Taşra kültürü bağlamında Ülkü Tamer’in Alleben Öyküleri’ne (1991) odaklanan bu çalışma, eserde yer alan meslekleri Maurice Halbwachs’ın kolektif hafıza kuramı çerçevesinde incelemektedir. Mesleklerin yalnızca ekonomik faaliyetleri değil; aynı zamanda sosyal ilişkileri, kültürel pratikleri ve taşra dinamiklerini yansıttığı savından hareket edilmiştir. Öykülerde tespit edilen mesleklerin toplumsal gerçeklikle ilişkisini ortaya koymak amacıyla Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması’ndan (ISCO) yararlanılmıştır. Ardından, öykülerin anlatı zamanı ile yazılış dönemi birlikte değerlendirilerek bu mesleklerin çizdiği Gaziantep panoramasının şehrin tarihî meslek yapılanmasıyla ne ölçüde örtüştüğü tartışılmıştır. Meslek temsilleri karakter inşası, sosyal çevre bağlantıları ve yerel kültürün aktarımı bağlamında ele alınmıştır. Kişilerin mesleklerinin betimleniş biçimleri, bu kimliklerin şehir kültürüne yansımaları ve Tamer’in meslekleri hem öykü kişileri arasındaki ilişkileri kurmak hem de Gaziantep’in tarihini somutlaştırmak için nasıl araçsallaştırdığı üzerinde durulmuştur. Mesleklerin anlatı içinde çoğu zaman geçmişe yapılan göndermeler, anımsamalar ya da popüler kültür referansları aracılığıyla dolaylı biçimde sunulması, Halbwachs’ın kolektif hafıza kuramı doğrultusunda değerlendirilmiştir. Özellikle esnaflık, el zanaatları, sahne sanatları, basın-yayın ve hizmet sektörüne ait meslekler etrafında kurgulanan öykülerin kolektif hafıza yanında otobiyografik ve tarihî hafızayı nasıl içerdiği gösterilmiştir. Sonuç olarak Alleben Öyküleri’nde mesleklerin yalnızca ekonomik uğraşlar değil; aynı zamanda taşra kültürünü yapılandıran, kolektif hafızayı şekillendiren ve kuşaklar arasında sürdürülmesini mümkün kılan anlatı öğeleri olarak konumlandığı vurgulanmıştır.

Focusing on Ülkü Tamer’s Alleben Stories (1991) within the context of provincial culture, this study analyzes the occupational representations in the work through the lens of Maurice Halbwachs’s theory of collective memory. It is based on the premise that occupations reflect not only economic activities but also social relations, cultural practices, and the broader dynamics of small-town life. To reveal the relationship between the professions depicted in the stories and the social realities they mirror, the study employs the International Standard Classification of Occupations (ISCO). By examining both the narrative time of the stories and their historical context of composition, it discusses the extent to which the occupational panorama of Gaziantep constructed in the narratives aligns with the city’s historical occupational structure. Occupational representations are analyzed in terms of character construction, social network affiliations, and the transmission of local culture. Particular attention is given to how occupational identities are described, how they resonate within urban culture, and how Tamer utilizes occupations as narrative devices to mediate interpersonal relationships and concretize the historical memory of Gaziantep. The indirect and frequent presentation of occupations, through reminiscences, references to the past, or allusions to popular culture, is interpreted in accordance with Halbwachs’ conceptualization of collective memory. Furthermore, the study illustrates how stories centred on trades, handicrafts, performing arts, print media, and the service sector intertwine collective memory with autobiographical and historical remembrance. In conclusion, it argues that the occupations in Alleben Stories function not merely as economic activities but as narrative components that structure provincial culture, shape collective memory, and sustain its continuity across generations.